Chỉ trong vòng một thập niên kể từ khi rời Liên minh châu Âu (Brexit), nước Anh chuẩn bị có vị thủ tướng thứ 7 trong bối cảnh chính phủ nước này tiếp tục đối mặt với hàng loạt thách thức.

Nước Anh một lần nữa đang phải đối mặt với tình trạng biến động chính trị. Với việc Thủ tướng Keir Starmer hôm 22/6 tuyên bố từ chức, đất nước này chuẩn bị đón vị thủ tướng thứ bảy chỉ trong vòng hơn một thập niên.

Những thay đổi thường xuyên ở vị trí đỉnh cao quyền lực như vậy là điều hiếm thấy trong lịch sử nước Anh hiện đại, phản ánh sự thất vọng ngày càng tăng của công chúng đối với các vấn đề từ tăng trưởng kinh tế yếu kém, áp lực lên các dịch vụ công cho đến những lo ngại ngày càng tăng về vấn đề nhập cư.

Dù các chính phủ liên tục thay đổi, nhiều cử tri vẫn cảm thấy các thách thức cốt lõi của đất nước vẫn chưa được giải quyết. Kết quả là niềm tin vào các nhà lãnh đạo chính trị bị suy giảm và tình trạng biến động ngày càng gia tăng bên trong cả hai đảng chính trị lớn.

Kể từ năm 2016, Vương quốc Anh đã chứng kiến tỷ lệ thay thế thủ tướng cao một cách bất thường.

Cuộc tổng tuyển cử năm 2024 dường như là một chiến thắng lịch sử của Công đảng.

Sau 14 năm cầm quyền của đảng Bảo thủ, Công đảng đã trở lại nắm quyền bằng cách giành được 411 trên tổng số 650 ghế tại Hạ viện. Tuy nhiên, đa số ghế trong nghị viện của Công đảng đã che giấu một thực tế quan trọng. Đảng này chỉ giành được 33,7% tổng số phiếu bầu toàn quốc, nhận được khoảng 9,7 triệu phiếu bầu trên cả nước. Theo hệ thống bầu cử "Ứng cử viên về nhất" của Anh, tỷ lệ phiếu bầu đó lại được chuyển đổi thành khoảng 63% số ghế trong quốc hội.

Khoảng cách giữa số phiếu bầu nhận được và số ghế giành được này đã làm sống lại cuộc tranh luận về việc liệu hệ thống bầu cử có phản ánh chính xác dư luận hay không. Một chính phủ có thể tỏ ra chiếm ưu thế tuyệt đối trong quốc hội trong khi chỉ nhận được sự ủng hộ từ 1/3 số cử tri.

Thủ tướng Keir Starmer đã dẫn dắt Công đảng đến một chiến thắng vang dội vào năm 2024, hứa hẹn sự thay đổi sau nhiều năm cầm quyền của đảng Bảo thủ. Tuy nhiên, mức độ tín nhiệm của ông đã sụt giảm nghiêm trọng trong thời gian tại vị.

Một loạt các cuộc tranh cãi, những lần đảo ngược chính sách và các kỳ vọng không được đáp ứng đã tạo ra nhận thức trong lòng nhiều cử tri rằng chính phủ của ông đang chật vật trong việc cải thiện mức sống của người dân.

Sự bất mãn không chỉ giới hạn trong công chúng. Hơn 100 nghị sĩ Công đảng (khoảng 1/4 số đại diện của đảng này trong quốc hội) đã công khai kêu gọi ông Starmer bước sang một bên hoặc vạch ra một lộ trình cho sự ra đi của mình.

Theo dữ liệu thăm dò được trích dẫn bởi Ipsos, tỷ lệ tán thành của ông Starmer sau 14 tháng tại vị là mức thấp nhất từng được ghi nhận đối với bất kỳ thủ tướng Anh nào trong cùng một khoảng thời gian tương đương trong vòng 50 năm qua. Sự ủng hộ dành cho Công  đảng cũng sụt giảm mạnh trong thời gian đó.

Vì sao các Thủ tướng Vương quốc Anh liên tục từ chức?

Hệ thống chính trị của Anh khiến việc thay đổi lãnh đạo dễ dàng hơn so với nhiều nơi khác.

Không giống các hệ thống tổng thống, các thủ tướng Anh không do cử tri trực tiếp bầu ra. Thủ tướng thường là lãnh đạo của đảng nắm giữ đa số ghế trong Hạ viện.

Các đảng chính trị có thể phế truất lãnh đạo của họ thông qua các cuộc bỏ phiếu nội bộ nếu có đủ số thành viên mất niềm tin vào vị lãnh đạo đó. Điều này có nghĩa là một đảng cầm quyền có thể thay thế lãnh đạo của mình, và do đó thay thế luôn thủ tướng, mà không cần phải tổ chức một cuộc tổng tuyển cử.

Hơn nữa, các nhà lãnh đạo Anh phải đối mặt với sự giám sát gắt gao từ truyền thông, các đảng đối lập và từ chính các đồng nghiệp của họ. Các con số thăm dò sụt giảm hoặc kết quả bầu cử đáng thất vọng có thể nhanh chóng kích hoạt các thách thức đối với vị trí lãnh đạo.

Tốc độ thay đổi thủ tướng ở Anh nhanh hơn sau khi cuộc trưng cầu dân ý về Brexit năm 2016 đã chia rẽ sâu sắc cả hai đảng chính trị lớn và chính bản thân đất nước này. Các chính phủ kế tiếp nhau đã phải chật vật để quản lý các hệ quả chính trị và kinh tế của việc rời khỏi Liên minh châu Âu (EU).

Tăng trưởng kinh tế yếu kém, giá cả tăng cao và áp lực lên các dịch vụ công đã khiến bất kỳ chính phủ nào cũng gặp khó khăn trong việc duy trì sự ủng hộ lâu dài của công chúng.

Niềm tin của công chúng có thể sụt giảm nhanh chóng khi các nhà lãnh đạo dính líu đến các vụ bê bối, các tranh cãi về đạo đức hoặc các thay đổi lặp đi lặp lại trong lập trường chính sách.

Cùng lúc đó, các đảng nhỏ hơn đã gia tăng áp lực lên cả Công đảng lẫn đảng Bảo thủ bằng cách thu hút những cử tri bất mãn.

Các thách thức với thủ tướng Anh

Các chính phủ của Anh ngày nay phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự bất ổn kinh tế toàn cầu, áp lực nhập cư, các mối lo ngại về năng lượng và các hạn chế trong chi tiêu công. Việc giải quyết những vấn đề này cần có thời gian, nhưng cử tri thường đòi hỏi kết quả ngay lập tức.

Tình trạng sóng gió chính trị diễn ra song hành với những khó khăn về kinh tế. Mặc dù lạm phát đã giảm đáng kể so với mức đỉnh điểm vào tháng 10/2022, giá cả vẫn tiếp tục tăng. Chúng chỉ đơn giản là đang tăng với tốc độ chậm hơn trước. Vào tháng 5, tỷ lệ lạm phát hàng năm của Anh ở mức 3,3%.

Tăng trưởng kinh tế cũng vẫn ở mức khiêm tốn so với một vài nền kinh tế lớn khác. Tỷ lệ thất nghiệp của Anh ở mức 4,9%, làm gia tăng thêm những lo ngại về nền kinh tế và mức sống.

Trong khi đó, nhập cư tiếp tục là một trong những vấn đề mang tính chất căng thẳng chính trị nhất tại Anh.

Đối với nhiều cử tri từng ủng hộ Brexit vào năm 2016, việc kiểm soát chặt chẽ hơn vấn đề nhập cư là một mục tiêu cốt lõi. Tuy nhiên, bất chấp việc đã rời khỏi EU, mức nhập cư ròng sau đó đã đạt các mức cao kỷ lục, dẫn đến những lời chỉ trích từ cả những người ủng hộ lẫn phản đối các chính phủ kế nhiệm. Vấn đề này vẫn là trung tâm của các cuộc tranh luận chính trị ở Anh và góp phần vào sự trỗi dậy của các đảng thách thức nhằm tận dụng sự bất mãn của công chúng.

Tình trạng biến động chính trị của nước Anh không đơn thuần là câu chuyện về việc thay đổi các thủ tướng. Nó phản ánh những thách thức sâu sắc hơn mà đất nước này đang phải đối mặt, từ sự trì trệ kinh tế, áp lực lên các dịch vụ công cho đến những cuộc tranh luận chưa có hồi kết về vấn đề nhập cư và những hệ lụy kéo dài của Brexit.

Vị thủ tướng tiếp theo sẽ kế thừa một hệ thống nghị viện cho phép thay đổi lãnh đạo nhanh chóng, nhưng cũng phải đối mặt với một bộ phận công chúng ngày càng thiếu kiên nhẫn để chờ đợi kết quả.

Nguồn: Dân trí