Thảm họa xảy ra tại khu vực biên giới Nepal-Trung Quốc thuộc dãy Himalaya bắt nguồn từ một vụ sụp đổ sông băng tới nay làm hơn 1.160 người chết và mất tích trong khi các chuyên gia cảnh báo một điểm tắc nghẽn ở thượng nguồn có thể gây ra trận lũ thứ hai.

Hơn 1.000 người được báo cáo mất tích

Sáng 26/8, một trận lũ quét nghiêm trọng xảy ra trên sông Bhote Koshi tại huyện Rasuwa, miền Bắc Nepal, sau khi mực nước sông dâng cao đột ngột, được cho là liên quan đến hiện tượng lũ do vỡ hồ băng tại khu vực gần biên giới Nepal - Trung Quốc.

Dòng lũ khổng lồ gồm bùn, đá và nước tràn qua các cộng đồng dân cư nằm dọc hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli.

Vào ngày 27/8,  cảnh sát và các quan chức du lịch Nepal xác nhận rằng gần 500 người nước ngoài nằm trong số 826 người đang mất tích tại Nepal.

Cảnh sát Nepal cho biết thêm rằng họ dự báo số người thiệt mạng được xác nhận sẽ tăng đáng kể, vượt xa con số 165 người hiện nay.

Ở phía bên kia biên giới, theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), tại huyện Gyirong thuộc Tây Tạng, 558 người được báo cáo mất tích, trong đó có 260 công dân nước ngoài.

Gần 800 nhân viên cứu hộ và hơn 150 phương tiện đã được triển khai, cùng với chó nghiệp vụ, thiết bị bay không người lái (UAV) và tàu thuyền phục vụ công tác tìm kiếm.

Theo các quan chức được AFP dẫn lời, những người mất tích có công dân Ấn Độ, Mỹ, Australia, Anh, Malaysia, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Nam Phi, Ukraine và Hàn Quốc.

Khu vực này thu hút đông đảo du khách quốc tế tham gia các chuyến đi bộ đường dài, cũng như những người hành hương tới núi Kailash, địa điểm được cả Phật giáo và Ấn Độ giáo coi là linh thiêng.

Các đoạn video từ khu vực xảy ra thảm họa cho thấy một bức tường khổng lồ gồm bùn và đất đá tràn xuống, nhấn chìm các tòa nhà và cuốn trôi ô tô, xe buýt.

David Fisher, đại diện của Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế tại Nepal, nói với AFP rằng: “Toàn bộ các ngôi làng và khu vực chợ đã bị xóa sổ”.

Các lực lượng cứu hộ buộc phải làm việc trong lớp bùn sâu và trên địa hình không ổn định, trong khi đường sá và hệ thống thông tin liên lạc bị hư hỏng khiến việc tiếp cận một số cộng đồng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trở nên khó khăn.

Các quan chức cứu hộ Trung Quốc cho biết thiết bị hạng nặng vẫn chưa thể tiếp cận một số khu vực chính xảy ra thảm họa do đường núi hẹp và tình trạng bất ổn vẫn tiếp diễn ở thượng nguồn.

Nguyên nhân là sụp đổ sông băng, không phải động đất

Ban đầu, nguyên nhân của thảm họa chưa được xác định rõ.

Các quan chức Nepal lúc đầu cho rằng một trận động đất có thể đã gây ra vụ sạt lở đất, làm tắc nghẽn một con sông. Sau đó, con đập tự nhiên hình thành từ đất đá bị vỡ, giải phóng một lượng nước khổng lồ xuống hạ lưu và gây ra trận lũ tàn khốc.

Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ sau đó đã điều chỉnh đánh giá.

Sau khi phân tích dữ liệu địa chấn và hình ảnh vệ tinh, cơ quan này cho biết sự kiện ban đầu được ghi nhận là một trận động đất có độ lớn 4,4 thực chất là một vụ sụp đổ sông băng và dòng đất đá sau đó gây ra.

Phát hiện này khiến sự chú ý chuyển sang những nguy cơ ngày càng gia tăng liên quan đến tình trạng mất ổn định của các sông băng, băng tan và địa hình dốc của dãy Himalaya.

Một đánh giá sơ bộ của Trung tâm Quốc tế về Phát triển Miền núi Tổng hợp (ICIMOD) có trụ sở tại Kathmandu, cho rằng một trận lở tuyết gồm đá và băng đã xảy ra tại Nepal, làm tắc nghẽn sông Lhende và gây ra một chuỗi lũ liên hoàn.

Một trận lũ sông băng tương tự từng xảy ra tại chính khu vực biên giới này vào tháng 7/2025. Trận lũ bắt nguồn từ khu vực gần huyện Gyirong của Trung Quốc và tràn xuống huyện Rasuwa của Nepal.

Nguy cơ xảy ra một trận lũ khác vẫn hiện hữu

Ngay cả khi lực lượng cứu hộ đang tiếp tục tìm kiếm những người sống sót, các chuyên gia cảnh báo rằng mối nguy hiểm có thể vẫn chưa kết thúc.

Qianggong Zhang, người đứng đầu bộ phận rủi ro khí hậu và môi trường của ICIMOD, nói với hãng tin AFP rằng một điểm tắc nghẽn vẫn tồn tại ở thượng nguồn con sông chạy dọc biên giới Nepal-Trung Quốc, làm gia tăng nguy cơ xảy ra một trận lũ bất ngờ khác.

Mưa trong đêm cũng làm tăng nguy cơ xảy ra thêm các vụ sạt lở đất và đá.

Một đặc điểm bất thường của thảm họa hôm 26/8 là dường như không có lượng mưa đáng kể ngay trước khi thảm họa xảy ra.

Chuyên gia thủy văn Hatim Sharif tại Đại học Texas ở San Antonio, nói với AFP rằng một sự kiện như vậy có thể vượt qua các hệ thống cảnh báo lũ truyền thống, vốn chủ yếu được thiết kế dựa trên lượng mưa và mực nước sông dâng cao.

Theo ông Sharif, một khi người dân có thể nhìn thấy một bức tường bùn đất đang lao xuống với tốc độ cao, họ có thể gần như không còn đủ thời gian để thoát thân.

Nguồn: TTXVN