Thủ tướng Babiš tính lại phương án tài trợ ČT và ČRo, nhưng tranh cãi chưa thể lắng xuống

Trước làn sóng phản đối kế hoạch xóa bỏ phí truyền thông và chuyển sang cấp tiền từ ngân sách nhà nước, Thủ tướng Séc Andrej Babiš đang cân nhắc một mô hình mới dành cho Đài Truyền hình Séc và Đài Phát thanh Séc. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng chưa có cơ sở để những người biểu tình tại Letná lạc quan.

Tương lai của Đài Truyền hình Séc (ČT) và Đài Phát thanh Séc (ČRo) có thể sẽ khác với phương án do Bộ trưởng Văn hóa Oto Klempíř, thành viên đảng Motoristé, đề xuất. Thủ tướng Andrej Babiš, lãnh đạo phong trào ANO, muốn trình bày một kế hoạch mới nhằm bãi bỏ phí truyền hình và phát thanh, có thể bao gồm các khoản đóng góp tự nguyện hoặc cơ chế tài trợ ngoài ngân sách.

Tuy nhiên, có rất nhiều cách thiết kế hệ thống này và chưa rõ phương án mới có thể xoa dịu những người phản đối hay không.

“Chúng ta hoàn toàn chưa biết nội dung cốt lõi của đề xuất mới là gì, vì vậy câu hỏi đặt ra là chúng ta có thể lạc quan đến mức nào”, bà Klára Smejkal thuộc Khoa Nghiên cứu truyền thông và Báo chí, Đại học Masaryk, nói với Novinky.

Chính phủ tìm phương án mới sau làn sóng phản đối

Trong những ngày gần đây, các chính trị gia thuộc liên minh cầm quyền, bao gồm cả Thủ tướng Babiš, đã đề cập khả năng sửa đổi dự luật được Hạ viện thông qua ở vòng xem xét đầu tiên trong đêm 23 rạng sáng 24/10. Dự luật này đã vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ.

Hội đồng liên minh cầm quyền đã thảo luận các phương án có thể áp dụng trong cuộc họp hôm thứ Hai.

“Thủ tướng và Bộ trưởng Tài chính sẽ xem xét các đề xuất về giải pháp kỹ thuật, sau đó chúng tôi sẽ công bố vào tháng 1”, ông Boris Šťastný, Chủ tịch nhóm nghị sĩ đảng Motoristé tại Hạ viện, cho biết.

Theo ông Michal Malý, nhà khoa học chính trị thuộc Đại học Charles, phản ứng của công chúng đã khiến ông Babiš lo ngại, trong khi tỷ lệ ủng hộ phong trào ANO trong các cuộc thăm dò đang giảm xuống gần 30%.

“Babiš đã lo sợ trước phản ứng của người dân. Đồng thời, tỷ lệ ủng hộ phong trào ANO trong các cuộc thăm dò đang giảm về mức 30%. Để duy trì sự ổn định, ông ấy sẽ cố gắng đưa ra một phương án mang tính thỏa hiệp giả tạo nào đó”, ông Malý nhận định với Novinky.

Tuy nhiên, theo chuyên gia này, không nên kỳ vọng chính phủ sẽ thực hiện những thay đổi hoặc nhượng bộ đáng kể.

Không lấy từ ngân sách, không tăng thuế, cũng không thu phí

Hình thức cụ thể của hệ thống tài trợ mới hiện vẫn chưa rõ ràng.

“Tôi muốn đưa ra một đề xuất theo đó tiền sẽ không được cấp trực tiếp từ ngân sách, đồng thời nguồn tài trợ phải có tính dự báo và không thể tùy tiện thay đổi”, ông Babiš nói trên kênh TV Nova vào cuối tháng 10.

Phương án hiện tại do Bộ trưởng Klempíř soạn thảo quy định ČT và ČRo sẽ nhận tiền từ ngân khố nhà nước. Mức cấp phát được ấn định trong luật và sẽ tăng 10% khi lạm phát tích lũy vượt quá 10 điểm phần trăm. Khoản tiền này sẽ được lấy từ ngân sách của Bộ Văn hóa.

Tuy nhiên, đảng SPD, một thành viên trong liên minh cầm quyền, đồng thời phản đối việc tăng thuế để bù đắp nguồn thu sau khi bãi bỏ phí truyền hình và phát thanh.

Nhà phân tích truyền thông Filip Rožánek chỉ ra rằng chưa rõ tiền sẽ được lấy từ đâu nếu chính phủ không muốn sử dụng ngân sách nhà nước, không áp dụng một loại thuế đặc biệt và cũng không duy trì cơ chế thu phí.

“Thông tin cho rằng nguồn tiền sẽ không đến từ ngân sách nhà nước có thể hàm ý một bước trung gian nào đó. Chẳng hạn, khoản tài trợ có thể được tính toán dựa trên số thu thuế và được ấn định theo cách bảo đảm khả năng dự báo dài hạn”, ông Rožánek nhận định.

Tranh luận về “mô hình Bắc Âu”

Những người phản đối phương án cấp tiền trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho rằng cơ chế này có thể làm gia tăng nguy cơ ČT và ČRo chịu sức ép chính trị.

Ngoài ra, số tiền được đề xuất thấp hơn khoảng 20% so với tổng nguồn thu mà hai cơ quan truyền thông công cộng hiện nhận được từ phí truyền hình và phát thanh. Cơ chế điều chỉnh tăng theo lạm phát trong dự luật cũng bị đánh giá là quá cứng nhắc.

Một phương án khác là thay khoản tiền cố định bằng một tỷ lệ nhất định trong tổng số thuế thu được. Đề xuất này được Phó chủ tịch Hạ viện Patrik Nacher, thành viên phong trào ANO, ủng hộ. Theo đó, mức tài trợ sẽ được tính dựa trên dữ liệu của năm trước.

“Diễn biến kinh tế, chẳng hạn lạm phát cao hơn, vì thế chỉ được phản ánh vào ngân sách của các cơ quan truyền thông sau một khoảng thời gian”, ông Rožánek nêu nhược điểm lớn của phương án này.

Tuy nhiên, bà Smejkal cho rằng cơ chế đó vẫn phản ứng tốt hơn trước những thay đổi của nền kinh tế so với phương án do Bộ trưởng Klempíř đề xuất.

Ông Babiš và nhiều chính trị gia khác thường nhắc tới “mô hình Bắc Âu”, nhưng chưa nói rõ họ muốn áp dụng hệ thống cụ thể nào.

Tại Na Uy và Đan Mạch, truyền thông công cộng nhận tiền từ ngân sách nhà nước, nhưng nguồn tài trợ được thỏa thuận trước cho nhiều năm. Theo bà Smejkal, hệ thống này vận hành hiệu quả tại những quốc gia mà giới chính trị có thể đạt đồng thuận về mức đóng góp. Ở những nơi khác, yêu cầu đồng thuận chính trị có thể trở thành trở ngại.

Trong khi đó, Thụy Điển và Phần Lan áp dụng một loại thuế đặc biệt. Nguồn thu được chuyển vào quỹ ngoài ngân sách chuyên biệt, rồi mới phân bổ cho các cơ quan truyền thông.

“Ở đó tồn tại một vùng đệm lớn hơn nhiều giữa giới chính trị và hoạt động tài trợ cho truyền thông công cộng. Các chính trị gia hoàn toàn không được can thiệp vào số tiền đã thu và khoản tiền này chỉ được sử dụng cho đúng mục đích đã định”, bà Smejkal giải thích.

Phương án đóng góp tự nguyện gây lo ngại

Theo ông Rožánek, bất kể lựa chọn mô hình nào, điều quan trọng nhất là nguồn tài trợ phải có tính dự báo, qua đó cho phép các cơ quan truyền thông lập kế hoạch tài chính dài hạn.

Bên cạnh việc tham khảo những mô hình nước ngoài, một số ý kiến trong liên minh cầm quyền đề xuất cho phép người dân tiếp tục đóng phí trên cơ sở tự nguyện.

“Có rất nhiều vấn đề tiềm ẩn trong các chi tiết của phương án này”, ông Rožánek cảnh báo.

Theo ông, cơ chế đóng góp tự nguyện có thể tạo ra gánh nặng hành chính không tương xứng. Những khoản đóng góp lớn cũng có thể làm dấy lên nghi ngờ về khả năng gây ảnh hưởng đối với truyền thông. Vì vậy, ông Nacher từng đề xuất giới hạn mức đóng góp tối đa ngang với khoản phí hiện hành.

Kế hoạch bãi bỏ phí truyền hình và phát thanh đã vấp phải sự phản đối quyết liệt từ phe đối lập và một bộ phận công chúng trong nhiều tháng. Những tuần gần đây, nhiều cuộc biểu tình đã diễn ra tại các thành phố của Séc.

Một cuộc biểu tình quy mô lớn khác dự kiến được tổ chức vào Chủ nhật tại Letná, Praha, theo lời kêu gọi của tổ chức Milion chvilek pro demokracii.

Theo Novinky