Mô hình nhà ở liên thế hệ giúp người cao tuổi tại Séc giảm cô đơn

Mô hình nhà ở liên thế hệ tại khu vực Braník, Praha, đã hoạt động được một năm. Dự án kết nối các nữ sinh viên đại học với người cao tuổi sống trong cùng một tòa nhà. Sinh viên được trả tiền thuê nhà thấp hơn, đổi lại họ dành thời gian đồng hành cùng những cư dân lớn tuổi.

Cô đơn là vấn đề nghiêm trọng trong nhóm người cao tuổi. Theo tổ chức ŽIVOT 90, Séc hiện có hơn hai triệu người trên 65 tuổi, trong đó khoảng 700.000 người sống một mình.

Dù chênh nhau 60 tuổi, họ vẫn thường xuyên dành thời gian bên nhau, cùng tập thể dục, trò chuyện hoặc học hỏi. “Các bạn trẻ dành thời gian cho chúng tôi, còn chúng tôi trở nên vui vẻ và tràn đầy sức sống hơn khi ở bên các bạn”, bà Božena Brožková, người tham gia các hoạt động của tổ chức Letokruh, chia sẻ.

Các nữ sinh viên sống trong tòa nhà dành cho những người có nhu cầu đặc biệt tại Braník không chỉ cư trú ở đây mà còn thường xuyên đồng hành cùng người cao tuổi. Họ hỗ trợ các hoạt động tại trung tâm dành cho người cao tuổi năng động, đến thăm cư dân lớn tuổi trong căn hộ hoặc cùng họ đi dạo.

Khoảng 150 người cao tuổi đang sống trong tòa nhà. Một số người trước đây thậm chí không quen biết nhau, nhưng dần trở nên gần gũi qua các hoạt động chung. “Có thể nói chúng tôi nhờ đó mà xích lại gần nhau hơn. Khi ra ngoài, chúng tôi cũng gặp nhau thường xuyên hơn”, bà Brožková nói.

Người cao tuổi còn trò chuyện với các sinh viên và với nhau trong những lần tình cờ gặp trên hành lang. Các hoạt động chung được tổ chức tại tòa nhà đối diện bên kia đường, trong đó những buổi rèn luyện trí nhớ đặc biệt được yêu thích.

“Các bạn sinh viên tiếp nhận vai trò này rất tự nhiên. Điều tôi thích nhất là họ có thể vận dụng kinh nghiệm của chính mình vào các hoạt động”, bà Eliška Schönfeldová, điều phối viên dự án Letokruh, cho biết.

“Sau năm hoạt động đầu tiên, dự án cho thấy đã hoàn thành các mục tiêu đề ra. Giữa sinh viên và người cao tuổi đã hình thành những mối quan hệ dựa trên sự tin tưởng, tôn trọng và gặp gỡ thường xuyên”, ban quản lý cơ sở cho biết trên trang web.

Theo ban quản lý, người cao tuổi đặc biệt trân trọng cảm giác không phải sống đơn độc trong tòa nhà và cơ hội chia sẻ đời sống thường ngày với thế hệ trẻ. Trong khi đó, các nữ sinh viên cũng trở thành một phần tự nhiên của cộng đồng địa phương.

Cô đơn ảnh hưởng cả sức khỏe tinh thần lẫn thể chất

Theo bà Ruth Šormová, Giám đốc tổ chức ŽIVOT 90, cứ năm người cao tuổi thì có một người phải đối mặt với cảm giác cô đơn. Trong nhóm trên 80 tuổi, tỷ lệ này lên tới bốn trên mười người.

Bà cho biết cô đơn không chỉ tác động tiêu cực đến trạng thái tinh thần mà còn được chứng minh là gây ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất.

Bác sĩ lão khoa Jana Horáková, điều phối viên chăm sóc phục hồi tại SurGal Clinic ở Brno, cũng xác nhận điều này.

“Cô đơn làm tăng nguy cơ trầm cảm, đẩy nhanh quá trình phát triển chứng sa sút trí tuệ và tạo ra gánh nặng căng thẳng kéo dài đối với cơ thể. Cơ thể phải tiếp xúc với nồng độ hormone gây căng thẳng cao hơn, làm tăng áp lực lên tim và mạch máu, gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ, đồng thời làm suy yếu hệ miễn dịch. Vết thương cũng thường lâu lành hơn và cơ thể khó ứng phó với các bệnh thông thường hơn”, bà cho biết.

Theo bác sĩ Horáková, cô đơn có thể trở thành một phần của “vòng xoáy lão hóa”.

“Người sống một mình trong thời gian dài sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc chăm sóc sức khỏe và đáp ứng các nhu cầu hằng ngày. Bệnh mạn tính có thể trở nên trầm trọng, những biến chứng sức khỏe khác xuất hiện, còn các hạn chế về thể chất tiếp tục làm giảm khả năng tiếp xúc với những người xung quanh. Một vòng luẩn quẩn hình thành và nếu không có sự giúp đỡ, việc thoát ra sẽ ngày càng khó khăn”, bà nhận định.

Những cuộc gặp gỡ nhỏ mỗi ngày cũng có thể giúp ích

Theo bác sĩ, các mối quan hệ giữa người với người vẫn là biện pháp quan trọng nhất để ngăn ngừa cô đơn. Nếu con cái sống xa cha mẹ, công nghệ hiện đại hoặc các dịch vụ cộng đồng có thể hỗ trợ duy trì kết nối.

Người thân cũng cần chú ý đến những dấu hiệu có thể cho thấy sức khỏe thể chất hoặc tinh thần của người cao tuổi đang suy giảm.

“Đó có thể là những thay đổi đột ngột về hành vi, bỏ bê vệ sinh cá nhân hoặc nhà cửa, sút cân hay thay đổi cách diễn đạt. Những biểu hiện này không nhất thiết chỉ là hậu quả của cô đơn mà còn có thể cảnh báo vấn đề sức khỏe hoặc tâm lý mới bắt đầu xuất hiện”, bà Horáková lưu ý.

Tổ chức ŽIVOT 90 cũng cung cấp các buổi gặp gỡ và khóa học thường xuyên tại trung tâm Praha. Người cao tuổi có thể tham gia tập thể dục, ca hát, chơi bi sắt hoặc học tiếng Anh. Các tình nguyện viên hỗ trợ tổ chức những hoạt động này.

Theo tổ chức, bất kỳ ai cũng có thể giúp đỡ người cao tuổi cô đơn, đôi khi chỉ bằng một cuộc trò chuyện bình thường.

“Hãy gặp gỡ một ai đó ở nơi mình đang sống. Điều này nghe có vẻ rất bình thường, nhưng thực ra lại vô cùng quý giá”, bà Šormová nói.

Dự án Nhà ở liên thế hệ được Viện Dịch vụ Xã hội Praha 4 triển khai từ tháng 10/2025, phối hợp với chính quyền quận Praha 4 và tổ chức Letokruh. Các đơn vị liên quan muốn tiếp tục duy trì mô hình này.

“Mục tiêu của chúng tôi là tiếp tục phát triển quan hệ giữa các thế hệ, hỗ trợ đời sống cộng đồng và cho thấy việc kết nối thế hệ trẻ với thế hệ lớn tuổi mang lại ý nghĩa cho tất cả những người tham gia”, ban quản lý cho biết.

Số người cao tuổi tại Séc sẽ tiếp tục tăng

Theo số liệu của Viện Thông tin và Thống kê Y tế Séc (ÚZIS), đến năm 2040, Séc sẽ có gần 2,7 triệu người cao tuổi, trong đó gần 500.000 người trên 85 tuổi. Xã hội vì vậy sẽ phải chuẩn bị cho nhu cầu ngày càng tăng đối với các dịch vụ y tế và xã hội chuyên biệt.

“Số người trên 80 tuổi sẽ tăng mạnh nhất trong giai đoạn từ nay đến khoảng năm 2035. Sau đó, quá trình già hóa dân số sẽ tiếp tục với tốc độ ổn định và chậm hơn cho đến năm 2050”, ông Ladislav Dušek, Giám đốc ÚZIS, phát biểu tại hội nghị chuyên ngành Y tế 2027.

Theo ông, số bệnh nhân lão khoa, tức những người có nguy cơ cao mất khả năng tự chủ trong sinh hoạt, tăng khoảng 10% sau mỗi thập niên. Séc sẽ cần thêm gần 10.000 giường chăm sóc dài hạn so với hiện nay.

Tuy nhiên, do thiếu nhân sự và nguồn lực tài chính, ông Dušek cho rằng điều quan trọng là tạo điều kiện để càng nhiều người càng tốt có thể sống những năm cuối đời ngay tại nhà.

Theo ČT24