EU siết thu hồi trợ cấp sai phạm, liên minh cầm quyền Séc lại muốn rút ngắn thời hiệu

Trong khi Liên minh châu Âu tìm cách thu hồi hiệu quả hơn các khoản trợ cấp được cấp không đúng quy định, nghị sĩ thuộc liên minh cầm quyền Séc đề xuất rút thời hạn xử lý một số khoản hỗ trợ từ 10 năm xuống còn 4 năm, kể cả áp dụng hồi tố. Thay đổi này có thể ảnh hưởng đến quá trình rà soát hàng tỷ korun trợ cấp dành cho Agrofert, tập đoàn do Thủ tướng Andrej Babiš sáng lập.

Nghị sĩ Nghị viện châu Âu Tomáš Zdechovský thuộc đảng KDU-ČSL và nghị sĩ Thụy Điển Dick Erixon đã soạn thảo một báo cáo yêu cầu bảo vệ ngân sách EU hiệu quả hơn. Báo cáo được Ủy ban Kiểm soát ngân sách của Nghị viện châu Âu thông qua hôm 10/11 và sẽ được đưa ra phiên họp toàn thể.

“Phát hiện gian lận và xác định thiệt hại là chưa đủ, tiền cũng phải được thu hồi”, ông Zdechovský nói với Novinky.

Báo cáo yêu cầu quy định rõ trách nhiệm, thời hạn và hậu quả đối với các cơ quan quốc gia không thu hồi những khoản trợ cấp được chi trả sai quy định. Ủy ban châu Âu cũng đang thắt chặt chiến lược chống gian lận trợ cấp nông nghiệp.

“Hoạt động của các cơ quan thanh toán quốc gia có ý nghĩa then chốt”, ông Zdechovský nói, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc kiểm tra điều kiện thụ hưởng, xung đột lợi ích và thu hồi tiền.

Đề xuất rút thời hạn từ 10 năm xuống 4 năm

Cũng trong ngày 10/11, bà Taťána Malá, Chủ tịch nhóm nghị sĩ ANO, đã đưa dự luật sửa đổi luật về xung đột lợi ích vào chương trình nghị sự của Hạ viện. Dự luật do một nhóm nghị sĩ liên minh cầm quyền, đứng đầu là ông Radek Vondráček thuộc phong trào ANO, đệ trình.

Ngoài việc nới lỏng lệnh cấm cấp trợ cấp cho doanh nghiệp của các chính trị gia, dự luật còn rút ngắn thời hạn cho phép cơ quan chức năng yêu cầu hoàn trả một số khoản hỗ trợ đã được chi sai quy định.

Thời hạn này xác định khoảng thời gian mà cơ quan có thẩm quyền được phép bắt đầu thủ tục thu hồi trợ cấp. Nếu để quá hạn, cơ quan đó sẽ không thể khởi động quy trình theo điều khoản liên quan, ngay cả khi sai phạm được phát hiện sau này.

Hiện Quỹ Can thiệp nông nghiệp Nhà nước Séc có thời hạn 10 năm trong nhiều trường hợp. Dự luật mới muốn rút xuống còn 4 năm và áp dụng hồi tố đối với cả những khoản tiền đã được giải ngân.

Thay đổi này vì thế có thể tác động đến các khoản trợ cấp mà quỹ chưa bắt đầu thủ tục thu hồi, bất kể sau đó có chứng minh được sai phạm hay không. Chẳng hạn, theo quy định hiện hành, quỹ có thể mở thủ tục đối với một khoản trợ cấp quốc gia được cấp năm 2021 cho đến năm 2031. Nếu áp dụng quy định mới, thời hạn đã kết thúc từ năm 2025.

Quy định EU vẫn có giá trị cao hơn

Đối với các khoản hỗ trợ sử dụng tiền của EU, thời hạn và điều kiện tạm dừng thời hiệu còn chịu sự điều chỉnh của các quy định châu Âu. Luật sửa đổi của Séc không thể thay thế những quy định này.

Theo Viện Nghị viện, cơ quan tư vấn chuyên môn của Hạ viện Séc, thời hạn 4 năm được đề xuất sẽ không có hiệu lực đối với trợ cấp từ nguồn tiền EU. Các quy định của khối vẫn giữ vai trò quyết định.

Tình hình lại khác với trợ cấp quốc gia, tức những khoản hỗ trợ được chi hoàn toàn từ ngân sách Séc. Nếu thời hạn bị rút ngắn, nhà nước có thể mất quyền yêu cầu hoàn trả tiền.

Hồi tháng 4, ông Petr Dlouhý, khi đó là Giám đốc Quỹ Can thiệp nông nghiệp Nhà nước, cho biết cơ quan này đang rà soát khoảng một tỷ Kč tiền trợ cấp quốc gia mà Agrofert nhận trong giai đoạn 2017-2021.

Điều này không đồng nghĩa tất cả các khoản trợ cấp trên đều được cấp sai quy định. Hiện cũng chưa rõ thủ tục thu hồi đã được khởi động đối với bao nhiêu trường hợp.

Bộ Phát triển Khu vực cảnh báo việc rút ngắn thời hạn có thể gây khó khăn cho quá trình thu hồi tiền được chi sai, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho gian lận hoặc tham nhũng. Bộ Tài chính đề nghị loại bỏ nội dung rút ngắn thời hạn khỏi dự luật.

Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová, thành viên ANO, thừa nhận cần đồng bộ hóa thời hạn với các luật khác, nhưng bác bỏ nhận định rằng dự luật được thiết kế nhằm giúp ông Babiš.

Nới lỏng lệnh cấm trợ cấp cho doanh nghiệp của chính trị gia

Thay đổi đáng chú ý thứ hai liên quan đến lệnh cấm cấp trợ cấp cho các công ty thuộc sở hữu của chính trị gia. Theo dự luật mới, lệnh cấm sẽ được nới lỏng và chỉ áp dụng với một số khoản hỗ trợ do chính bộ mà chính trị gia đó lãnh đạo cấp.

Trong ý kiến công bố hồi tháng 10, Viện Nghị viện nhận định lệnh cấm như vậy sẽ không áp dụng đối với thủ tướng vì người đứng đầu chính phủ không trực tiếp điều hành bộ nào. Cơ quan này cũng chỉ ra rằng dự luật không thiết lập biện pháp bảo đảm thay thế.

Theo Viện Nghị viện, nội dung sửa đổi “không tương thích với luật EU xét theo cách diễn giải của Ủy ban châu Âu trong báo cáo kiểm toán được công bố năm 2021”.

Agrofert là tập đoàn nông nghiệp và thực phẩm lớn nhất Séc, sử dụng khoảng 18.000 lao động. Tháng 2/2026, ông Babiš chuyển cổ phần của tập đoàn vào quỹ tín thác RSVP Trust và khẳng định động thái này đã giải quyết vấn đề xung đột lợi ích.

Tuy nhiên, hồi tháng 10, Ủy ban châu Âu cho biết không coi các biện pháp trên là đầy đủ. Dù luật EU không yêu cầu cấm toàn diện việc cấp trợ cấp cho doanh nghiệp của chính trị gia, mỗi quốc gia vẫn phải ngăn ngừa xung đột lợi ích một cách hiệu quả.

Ủy ban châu Âu hiện đặt câu hỏi liệu ông Babiš đã thực sự tách mình khỏi Agrofert ở mức độ cần thiết hay chưa.

Hàng trăm vụ việc gây thiệt hại gần 19 tỷ Kč

Hồi tháng 10, ông Petr Klement, người đứng đầu Cơ quan Chống gian lận châu Âu (OLAF), cũng cảnh báo về trách nhiệm ngày càng lớn của các quốc gia thành viên trong việc bảo vệ ngân sách EU.

Theo ông, các cơ quan điều phối quốc gia sẽ đứng ở tuyến đầu trong nhiệm vụ bảo vệ tiền của châu Âu, còn OLAF sẵn sàng tiếp tục hợp tác với các đơn vị này.

Tính đến cuối năm ngoái, Văn phòng Công tố châu Âu đang điều tra 136 vụ việc tại Séc, với tổng thiệt hại ước tính gần 19 tỷ Kč. Ngoài gian lận trợ cấp, các vụ án còn liên quan đến gian lận thuế giá trị gia tăng và thuế hải quan.

Theo Novinky