Phân tích mới của Reuters cho thấy tỷ lệ tử vong tại các cơ sở giam giữ người nhập cư của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng và triển khai chiến dịch trục xuất quy mô lớn. Chỉ riêng từ tháng 1/2025 đến đầu tháng 6/2026, đã có 50 người thiệt mạng trong thời gian bị giam giữ, trong bối cảnh số người bị tạm giữ tăng vọt và ngày càng dấy lên lo ngại về chất lượng chăm sóc y tế, giám sát sức khỏe tâm thần cũng như điều kiện giam giữ.

Một người đàn ông Việt Nam có bệnh tim mạch gục xuống và tử vong tại cơ sở giam giữ mang biệt danh “Speedway Slammer” – nhà tù an ninh tối đa cũ ở bang Indiana được chuyển đổi công năng và hiện trở thành biểu tượng cho chiến dịch siết nhập cư của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Tại một trung tâm giam giữ ở Pennsylvania, một công dân Trung Quốc từng có tiền sử tự sát được phát hiện trong tình trạng treo cổ trong phòng tắm.

Ở một cơ sở tại New York, một người đàn ông Honduras có biểu hiện tim đập nhanh và run rẩy do cai rượu đã tử vong trong buồng giam mà không được cấp cứu khẩn cấp kịp thời.

Đó chỉ là ba trong số 50 người đã tử vong trong các cơ sở giam giữ người nhập cư của Mỹ kể từ khi ông Trump phát động chiến dịch trục xuất quy mô lớn vào tháng 1/2025, theo hồ sơ của ICE.

Tỷ lệ tử vong tăng hơn gấp đôi
Theo phân tích dữ liệu của Reuters, trong giai đoạn từ 2009 đến 2024, trung bình hệ thống giam giữ người nhập cư tại Mỹ ghi nhận 1 ca tử vong trên mỗi 3.848 người bị giam, tính theo quy mô dân số giam giữ trung bình mỗi ngày.

Tuy nhiên, kể từ khi ông Trump trở lại cầm quyền, tỷ lệ này đã tăng hơn gấp đôi, lên mức khoảng 1 ca tử vong trên mỗi 1.630 người, dựa trên dữ liệu sơ bộ đến đầu tháng 6/2026.

Bộ dữ liệu mà Reuters sử dụng do Deportation Data Project thu thập thông qua yêu cầu cung cấp hồ sơ công, sau đó được Viện Tư pháp Vera – một tổ chức phi lợi nhuận vận động giảm tỷ lệ giam giữ – xử lý.

Số người bị giam tăng vọt dưới thời Trump
Số người bị ICE tạm giữ đã tăng từ cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Dân chủ Joe Biden, khi chính quyền của ông siết thực thi luật nhập cư trước áp lực chính trị trong năm bầu cử.

Khi ông Trump nhậm chức, ICE đang giam khoảng 40.000 người nhập cư, cao hơn nhiều so với mức đáy 14.000 người ghi nhận vào tháng 2/2021 dưới thời ông Biden trong giai đoạn đại dịch Covid-19.

Sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, con số này tăng vọt lên khoảng 70.000 người vào thời điểm đỉnh điểm trong đợt truy quét lớn tại Minneapolis, trước khi giảm về khoảng 57.000 người tính đến đầu tháng 6.

Trong số 50 ca tử vong, có tới 21 trường hợp chỉ được phát hiện khi người bị giam đã chết hoặc không còn phản ứng, theo hồ sơ ICE.

Những trường hợp này, bao gồm 10 ca tự sát, đặc biệt gây lo ngại, bởi theo giới chuyên gia, chúng có thể phản ánh sự thiếu hụt trong giám sát sức khỏe thể chất, tâm thần và khả năng ứng cứu kịp thời.

Bác sĩ Sanjay Basu, giảng viên y khoa tại Đại học California, San Francisco, cho rằng đây là dấu hiệu đáng báo động. Ông là một trong ba chuyên gia về tử vong trong trại giam đã xem xét hồ sơ và dữ liệu ICE cho Reuters.

Bệnh tim mạch và nguy cơ sức khỏe mạn tính nổi lên
Theo Reuters, các vấn đề về tim mạch và nhồi máu cơ tim chiếm tới 16 ca tử vong.

Các chuyên gia y tế nhận định điều này cho thấy có thể tồn tại những vấn đề nghiêm trọng trong:

khâu khám sàng lọc sức khỏe ban đầu
và quá trình quản lý bệnh mạn tính đối với người bị giam
Bác sĩ Chanelle Diaz, giảng viên y khoa tại Trung tâm Y học Columbia University Irving, nhận định dữ liệu cho thấy ICE đang lựa chọn giam giữ cả những người có sức khỏe rất dễ tổn thương, từ đó dẫn đến “sự gia tăng các ca tử vong hoàn toàn có thể phòng tránh”.

“Hệ thống này không được thiết kế để quản lý các ca bệnh mạn tính,” bà nói, đồng thời lưu ý rằng ít nhất hai người tử vong bị sa sút trí tuệ và không hề gây nguy cơ đối với cộng đồng.

ICE khẳng định vẫn cung cấp môi trường “an toàn, nhân đạo”
Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) không cung cấp hồ sơ chi tiết về các ca tử vong dưới thời ông Trump mà Reuters đã xem xét. Tuy nhiên, cơ quan này khẳng định họ cam kết duy trì môi trường giam giữ “an toàn, bảo mật và nhân đạo”.

Người phát ngôn DHS Lauren Bis cho biết:

“Dịch vụ chăm sóc y tế toàn diện được cung cấp ngay từ thời điểm các cá nhân được đưa vào cơ sở giam giữ và trong suốt thời gian họ lưu trú.”

Câu hỏi lớn về khả năng cấp cứu kịp thời
Reuters cho biết việc xác định nguyên nhân sâu xa dẫn tới tỷ lệ tử vong gia tăng gặp nhiều khó khăn, do các báo cáo tử vong dưới thời chính quyền Trump chứa ít chi tiết hơn trước đây.

Theo ba chuyên gia đã xem xét hồ sơ, nhiều báo cáo không nêu rõ:

tiền sử bệnh lý
thuốc đang sử dụng
hoặc diễn biến cấp cứu khẩn cấp
Trường hợp người Honduras tử vong tại New York
Một ví dụ được bác sĩ Michele Heisler, Giám đốc y khoa của tổ chức Physicians for Human Rights, đặc biệt lưu ý là trường hợp của Santos Reyes Banegas, công dân Honduras tử vong tại Trung tâm Cải huấn Nassau County ở Long Island, New York, vào tháng 9/2025.

Theo báo cáo của ICE, khi nhập trại lúc 11h22 sáng ngày 17/9/2025, y tá ghi nhận người này có dấu hiệu cai rượu. Hai giờ sau, một bác sĩ xác định ông có biểu hiện run rẩy và kê thuốc điều trị.

Tuy nhiên, báo cáo không nêu rõ cụ thể loại thuốc nào được dùng và cũng không xác nhận liệu thuốc có được cấp hay không. Đến 6h25 sáng hôm sau, ông Reyes được phát hiện không còn phản ứng trong buồng giam và được tuyên bố tử vong sau đó 20 phút.

Theo bà Heisler, nếu được điều trị kịp thời trong môi trường bệnh viện, các nguy cơ đe dọa tính mạng do cai rượu có thể giảm đáng kể.

“Điều đó đặt ra câu hỏi vì sao ông ấy không được chuyển ngay tới khoa cấp cứu,” bà nói.

DHS cho biết vụ tử vong vẫn đang được điều tra, nhưng nguyên nhân sơ bộ dường như là suy gan biến chứng do nghiện rượu.

Người đàn ông Việt tử vong sau khi chờ cấp cứu
Một trong những vụ việc gây chú ý nhất là trường hợp của Tuan Van Bui, 55 tuổi, công dân Việt Nam, được đưa tới cơ sở Miami Correctional Facility ở Bunker Hill, Indiana ngày 19/11.

Ông Bui từng bị đột quỵ vào cuối năm 2023 và từ tháng 8/2025 đã được kê thuốc điều trị cao huyết áp và cholesterol, theo báo cáo của ICE.

Đến tháng 3/2026, một bác sĩ tiếp tục chẩn đoán ông mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhưng báo cáo không cung cấp thêm chi tiết.

Ngày 1/4, ông Bui đột ngột ngã quỵ.

Ba người bị giam cùng khu nói với Reuters rằng họ đã hét lớn gọi nhân viên bảo vệ gần đó đến giúp. Một người bị giam là công dân Iraq tên Ibrahim Ibrahim đã bắt đầu hồi sức tim phổi (CPR) cho ông Bui nhờ kỹ năng từng học khi làm phiên dịch trong chiến tranh Iraq.

Theo lời các nhân chứng này, mất khoảng 15 phút mới có bảo vệ tới nơi, và thêm 10 phút nữa đội ngũ y tế mới xuất hiện.

“Khi nhân viên y tế tới nơi thì ông ấy đã chết rồi,” Ibrahim nói.

Trong khi đó, tiêu chuẩn liên bang đối với trại giam người nhập cư quy định thời gian phản ứng với cấp cứu y tế phải là 4 phút.

Khi được Reuters hỏi, DHS không đưa ra thời gian phản ứng cụ thể trong trường hợp của ông Bui, nhưng khẳng định nhân viên đã “ngay lập tức triển khai biện pháp cứu sống” và “lập tức gọi đội cấp cứu”.

Báo cáo của ICE về cái chết của ông Bui nêu rằng nhân viên trại đã tiến hành CPR, sốc điện và gọi cấp cứu trước khi bác sĩ giám sát tuyên bố ông tử vong vào khoảng 18h. Báo cáo này không nhắc tới việc Ibrahim đã hồi sức cho ông từ trước.

Nhân viên pháp y địa phương kết luận ông Bui tử vong do nguyên nhân tự nhiên liên quan đến bệnh tim mạch.

Con riêng của ông Bui, Ly Wang, cho biết gia đình từng chuẩn bị tinh thần cho khả năng ông bị trục xuất về Việt Nam.

“Điều tồi tệ nhất mà gia đình nghĩ tới là ông ấy sẽ bị trục xuất, chứ không phải là ông ấy sẽ chết,” cô nói.

Công dân Trung Quốc có tiền sử tự sát vẫn bị đưa vào khu giam chung
Một trường hợp khác là Chaofeng Ge, 32 tuổi, công dân Trung Quốc, được phát hiện treo cổ trong phòng tắm tại Moshannon Valley Processing Center ở Pennsylvania vào sáng sớm ngày 5/8.

Theo hồ sơ tòa án, ông Ge vừa được chuyển tới trung tâm này chưa đầy một tuần sau khi bị giam 7 tháng để chờ xét xử về cáo buộc gian lận liên quan đến 154,62 USD thẻ quà tặng.

Hồ sơ từ nhà tù Dauphin County Prison tại Harrisburg cho thấy ông Ge từng tự sát bằng cách treo cổ vào ngày 25/1/2025.

Tài liệu điều trị khẩn cấp từ University of Pittsburgh Medical Center ghi rõ:

“Bệnh nhân cần được theo dõi nguy cơ có ý định/kế hoạch tự sát.”

Hai ngày sau, một nhân viên xã hội tại nhà tù cũng ghi nhận ông Ge có dấu hiệu trầm cảm và rối loạn lưỡng cực trong đánh giá nguy cơ tự sát. Một bác sĩ tâm thần sau đó đã kê thuốc chống loạn thần và sau này thêm thuốc chống trầm cảm.

Giám đốc điều hành PrimeCare Medical – đơn vị cung cấp dịch vụ y tế cho nhà tù – nói rằng các hồ sơ này đã được chuyển cho ICE khi ông Ge được bàn giao. Reuters chưa thể xác minh độc lập việc bàn giao đó có diễn ra hay không.

Tuy nhiên, ICE lại tuyên bố trong thông cáo về cái chết của ông Ge rằng khi tới cơ sở giam giữ, ông không có hồ sơ y tế đi kèm từ nơi giam giữ trước đó.

Báo cáo tử vong của ICE cho biết trong buổi tiếp nhận, y tá – thông qua phiên dịch – ghi nhận rằng ông Ge không có tiền sử bệnh lý thể chất hay tâm thần, không có đơn thuốc hiện tại và sau đó được đưa vào khu giam chung.

Trong khi đó, bác sĩ pháp y bang Pennsylvania lại ghi trong báo cáo khám nghiệm rằng người này có tiền sử rối loạn tâm thần.

Gia đình người xin tị nạn Afghanistan vẫn chưa có câu trả lời
Reuters cũng nhắc tới trường hợp của Mohammad Paktiawal, 41 tuổi, người Afghanistan bị ICE bắt giữ ngày 13/3 tại một vùng ngoại ô Dallas khi đang đưa 5 trong số 6 người con tới trường.

Ngay trong ngày bị bắt, ông được chuyển vào bệnh viện vì khó thở và đau ngực. Sáng hôm sau, nhân viên y tế phát hiện lưỡi ông bị sưng, cho dùng thuốc dị ứng, rồi bắt đầu nỗ lực cứu sống chỉ 3 phút sau đó trước khi tuyên bố ông tử vong.

Ba tháng sau cái chết của ông, gia đình vẫn chưa nhận được câu trả lời đầy đủ từ ICE và cơ quan giám định y khoa Dallas về nguyên nhân tử vong, theo lời người em trai Naseer Paktiawal.

Ông Paktiawal từng là binh sĩ đặc nhiệm Afghanistan, được quân đội Mỹ sơ tán cùng gia đình trong cuộc rút quân năm 2021 và đã nộp đơn xin tị nạn. Ông là lao động chính duy nhất trong gia đình và làm việc tại một cửa hàng thực phẩm Afghanistan.

Trước nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, lý lịch như vậy có thể khiến ông không bị ưu tiên giam giữ. Tuy nhiên, Luật Laken Riley, được thông qua ngay sau khi ông Trump trở lại cầm quyền, buộc ICE phải giam bất kỳ ai từng bị bắt vì trộm cắp vặt hoặc một số hành vi tương tự.

Trong thông cáo xác nhận cái chết của ông Paktiawal ngày 15/3, ICE tập trung vào các cáo buộc hình sự chống lại ông – điều mà Reuters nhận định đang trở thành xu hướng dưới thời chính quyền Trump.

Thông cáo viết:

“Người nhập cư bất hợp pháp có tiền án tại Afghanistan tử vong tại bệnh viện ở Texas sau các vụ bắt giữ liên quan đến gian lận và trộm cắp.”

Theo straitstimes.com/Reuters