Sân khấu Việt Nam giữa mùa thu Paris
Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp năm 2026 diễn ra từ ngày 24 đến 31/10, giới thiệu các loại hình nghệ thuật truyền thống và đương đại, đồng thời thúc đẩy giao lưu văn hóa Việt - Pháp.
Sự kiện là một trong những hoạt động văn hóa trọng điểm trong khuôn khổ Ngày Việt Nam tại Pháp năm 2026, hướng tới kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO (1976-2026).
Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp xuất phát từ sáng kiến của bà Ngô Phương Ly, phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, và nhà sản xuất Nguyễn Mỹ Linh, với sự đồng hành của các cơ quan quản lý văn hóa, ngoại giao cùng nghệ sĩ Việt Nam và Pháp.
Sân khấu - căn cước văn hóa Việt Nam
Trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, sân khấu giữ vị trí đặc biệt, kết tinh những câu chuyện lịch sử, đời sống và tâm hồn dân tộc qua nhiều thế hệ. Từ chèo, tuồng, cải lương, múa rối nước đến kịch nói, múa và các hình thức biểu diễn đương đại, mỗi loại hình mang một ngôn ngữ nghệ thuật riêng, góp phần lưu giữ ký ức cộng đồng và những giá trị văn hóa được bồi đắp qua hàng nghìn năm.
Không chỉ bảo tồn di sản, sân khấu Việt Nam còn liên tục biến đổi để tiếp cận công chúng mới. Những câu chuyện dân gian, tác phẩm kinh điển và hình tượng quen thuộc trong văn hóa Việt có thể được kể lại bằng ngôn ngữ dàn dựng hiện đại, tạo cơ hội để các thế hệ khán giả khác nhau cùng khám phá.
Đưa sân khấu Việt Nam đến Paris vì thế không đơn thuần là giới thiệu một số tiết mục nghệ thuật. Đây còn là dịp để văn hóa Việt Nam bước vào không gian đối thoại quốc tế, nơi di sản được tiếp nhận, diễn giải và phát triển thông qua sự hợp tác giữa các nghệ sĩ.
Năm 2026 đánh dấu nửa thế kỷ Việt Nam trở thành thành viên UNESCO, đồng thời mở ra cơ hội nhìn lại chặng đường hợp tác giữa hai bên. Quan hệ này được thúc đẩy trong những năm gần đây, trong đó có chuyến thăm trụ sở UNESCO của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 10/2024. Việt Nam ngày càng chủ động tham gia các hoạt động hợp tác đa phương, trong đó văn hóa và bảo tồn di sản là những lĩnh vực quan trọng.
Sự kiện cũng diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Pháp phát triển mạnh mẽ. Hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 10/2024, tạo thêm cơ sở thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân.
Pháp hiện là một trong những đối tác quan trọng của Việt Nam tại châu Âu, đồng thời là nơi sinh sống của khoảng 300.000 người Việt. Cộng đồng này vừa đóng góp cho xã hội sở tại, vừa duy trì mối liên hệ với quê hương thông qua ngôn ngữ, nghệ thuật và các hoạt động văn hóa.
Với vai trò là thủ đô nước Pháp và nơi đặt trụ sở UNESCO, Paris trở thành địa điểm có ý nghĩa đặc biệt để tổ chức chương trình, kết nối hai dấu mốc quan trọng trong quan hệ quốc tế và văn hóa của Việt Nam.
Từ di sản truyền thống đến sáng tạo đương đại
Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp được xây dựng theo mô hình một festival quy mô nhỏ, với các hoạt động diễn ra tại nhiều địa điểm ở Paris, gồm Quảng trường Bastille, Nhà hát Marigny, rạp Grand Rex và Trung tâm nghệ thuật Carreau du Temple.
Điểm nhấn của chương trình là sự kết hợp giữa các loại hình sân khấu truyền thống với những sáng tạo đương đại. Thay vì chỉ lần lượt giới thiệu từng loại hình nghệ thuật, chương trình tìm cách đặt chúng trong mối liên hệ, cho thấy cách di sản tiếp tục hiện diện và biến đổi trong đời sống hôm nay.
Đêm khai mạc ngày 26/10 tại Nhà hát Marigny giới thiệu vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ, qua bản dựng của đạo diễn Pháp Anne Bouvier, với sự tham gia của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam.
Tác phẩm đặt ra những câu hỏi về mối quan hệ giữa thể xác và tâm hồn, giữa sự tồn tại và giá trị đích thực của con người. Dù được xây dựng từ một câu chuyện mang màu sắc dân gian, vở kịch vẫn chứa đựng những vấn đề có tính phổ quát, tạo điều kiện để khán giả quốc tế tiếp cận tư tưởng và cách nhìn của sân khấu Việt Nam.
Ngày 27/10, chương trình Truyền thuyết Việt Nam tại Nhà hát Marigny tiếp tục khai thác chất liệu văn hóa dân gian qua hai tác phẩm ca kịch Con Rồng Vàng và Người đánh cá ở đáy tách trà, trích đoạn từ câu chuyện Trương Chi. Các tác phẩm do đạo diễn Olivier Dhénin Hữu, người Pháp gốc Việt, dàn dựng.
Thông qua những câu chuyện quen thuộc, chương trình mở ra cách tiếp cận khác đối với văn hóa Việt Nam, trong đó truyền thuyết không chỉ được tái hiện mà còn trở thành chất liệu cho những thử nghiệm sân khấu mới.
Một trong những điểm đáng chú ý của festival là đêm nghệ thuật Từ di sản đến đương đại, diễn ra ngày 28/10 tại rạp Grand Rex. Chương trình kết hợp ballet đương đại Dó, do đạo diễn Trần Hương Na thực hiện, với âm nhạc của Vivaldi và nhạc sĩ Trí Minh, đồng thời tạo sự kết nối với các loại hình tuồng, chèo và cải lương.
Sự kết hợp này cho thấy di sản không nhất thiết phải được bảo tồn bằng cách giữ nguyên mọi hình thức biểu đạt. Khi được đặt trong những cấu trúc nghệ thuật mới, các giá trị truyền thống vẫn có thể tiếp tục phát huy sức sống, tiếp cận công chúng quốc tế và đối thoại với những ngôn ngữ nghệ thuật khác.
Khi nghệ sĩ hai nước cùng sáng tạo
Sự tham gia trực tiếp của nghệ sĩ Pháp vào quá trình dàn dựng và biểu diễn là một điểm nổi bật của Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp.
Bên cạnh Hồn Trương Ba, da hàng thịt, những câu chuyện như Trương Chi hay hình tượng rồng trong văn hóa Việt Nam cũng được nghệ sĩ Pháp tiếp nhận và thể hiện bằng ngôn ngữ sân khấu của mình.
Qua đó, văn hóa Việt Nam không chỉ được giới thiệu như một đối tượng để thưởng thức mà còn trở thành chất liệu cho quá trình sáng tạo chung. Sự hợp tác giúp nghệ sĩ hai nước tìm kiếm những điểm tương đồng, đồng thời nhận diện khác biệt trong cách diễn giải, biểu đạt và tiếp nhận nghệ thuật.
Bên cạnh các buổi biểu diễn, chương trình còn tổ chức những cuộc gặp gỡ nghề nghiệp, tạo điều kiện để nghệ sĩ trao đổi về sáng tạo, đạo diễn, diễn xuất và những chuyển động của sân khấu đương đại.
Một cuốn sách giới thiệu về sân khấu Việt Nam, dự kiến được chuyển ngữ sang tiếng Pháp với tên gọi Khám phá sân khấu Việt Nam, cũng được giới thiệu tới độc giả Pháp. Hoạt động này góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản Việt Nam ngoài phạm vi biểu diễn trực tiếp, tạo thêm nguồn tư liệu cho công chúng và những người làm nghệ thuật tại Pháp.
Chương trình hướng tới ba mục tiêu chính: quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam tới công chúng Pháp và bạn bè quốc tế; thúc đẩy ngoại giao văn hóa, làm sâu sắc quan hệ Việt Nam - Pháp và Việt Nam - UNESCO; đồng thời tăng cường kết nối cộng đồng người Việt tại Pháp, đặc biệt là thế hệ trẻ, với di sản quê hương.
Trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng, nghệ thuật biểu diễn trở thành một phương thức ngoại giao văn hóa có sức lan tỏa riêng. Thông qua những câu chuyện trên sân khấu, khán giả có thể tiếp cận một đất nước không chỉ qua lịch sử hay những thông tin về kinh tế, chính trị mà còn qua cảm xúc, trí tưởng tượng và những trải nghiệm mang tính con người.
Với nhiều loại hình và không gian biểu diễn, Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp mở ra những con đường khác nhau để công chúng khám phá đời sống tinh thần và sức sáng tạo của Việt Nam. Từ múa rối nước đến kịch nói, từ truyền thuyết dân gian đến ballet đương đại, chương trình cho thấy khả năng kết nối giữa những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ với ngôn ngữ nghệ thuật của hiện tại.
Giữa mùa thu Paris, sân khấu Việt Nam vì thế không chỉ mang theo những câu chuyện từ quê hương mà còn mở ra cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ, khán giả và các nền văn hóa. Khi di sản trở thành điểm khởi đầu cho sáng tạo và đối thoại, nghệ thuật có thể góp phần làm sâu sắc thêm sự hiểu biết giữa Việt Nam, Pháp và bạn bè quốc tế.
Lịch trình Tuần Sân khấu Việt Nam tại Paris:
- Ngày 24-25/10: Các suất biểu diễn múa rối nước tại Quảng trường Bastille và Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp.
- Ngày 26/10: Khai mạc chính thức tại Nhà hát Marigny với vở Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ, qua bản dựng của đạo diễn Pháp Anne Bouvier, kết hợp với Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam.
- Ngày 27/10: Chương trình Truyền thuyết Việt Nam tại Nhà hát Marigny, gồm hai tác phẩm ca kịch Con Rồng Vàng và Người đánh cá ở đáy tách trà (trích đoạn Trương Chi), do đạo diễn Olivier Dhénin Hữu dàn dựng.
- Ngày 28/10: Đêm nghệ thuật Từ di sản đến đương đại tại rạp Grand Rex, với ballet đương đại Dó của đạo diễn Trần Hương Na, kết hợp âm nhạc Vivaldi và nhạc sĩ Trí Minh, cùng các loại hình tuồng, chèo và cải lương.
- Ngày 30/10: Giao lưu và biểu diễn nghệ thuật truyền thống kết hợp đương đại tại Trung tâm nghệ thuật Carreau du Temple.
- Ngày 31/10: Lễ bế mạc và gặp gỡ giữa nghệ sĩ hai nước với công chúng tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp.
Theo Quỳnh Iris Nguyễn
