Praha - Số lượng trẻ theo học tại các trường mẫu giáo ở CH Séc đang tiếp tục giảm. Trong năm học 2025 - 2026, lần đầu tiên kể từ năm học 2012 - 2013, số trẻ mầm non đã xuống dưới ngưỡng 350.000 em. Đây cũng là năm thứ 3 liên tiếp ghi nhận xu hướng sụt giảm, chủ yếu liên quan đến tỷ lệ sinh đi xuống.

Thông tin trên được Cơ quan Thống kê Séc (ČSÚ) công bố ngày hôm nay với phần trình bày của bà Vendula Kašparová, đại diện Vụ Thống kê phát triển xã hội của cơ quan này.

Theo số liệu của ČSÚ, kể từ năm học 2021 - 2022, tỷ lệ trẻ 6 tuổi được hoãn nhập học tiểu học bắt buộc cũng giảm, từ 24,1% xuống còn 17,7%. Trong khi đó, số học sinh trung học trong năm học vừa qua đạt gần 515.000 em - mức cao nhất kể từ năm học 2011 - 2012. Số lượng này đã tăng đều từ năm học 2018 - 2019. Ở bậc tiểu học, số giáo viên trong 10 năm qua tăng nhanh hơn đáng kể so với số học sinh, đồng thời đội ngũ giáo viên lớn tuổi cũng ngày càng nhiều hơn.

Số trẻ mầm non giảm hơn 21.000 em trong 3 năm
Trong 3 năm gần đây, số trẻ theo học mẫu giáo tại Séc đã giảm 21.407 em, tương đương khoảng 5,8%. Riêng năm học trước, tổng số trẻ đến trường mầm non là 347.798 em.

Theo các nhà thống kê, sự sụt giảm này gắn liền với tình trạng giảm số trẻ được sinh ra. Bà Vendula Kašparová nhận định, xu hướng trẻ đến trường mầm non tiếp tục giảm nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong thời gian tới. Theo ČSÚ, tỷ lệ sinh tại Séc đã giảm liên tục trong 5 năm qua. Năm ngoái, nước này ghi nhận khoảng 77.600 trẻ chào đời - mức thấp nhất trong lịch sử thống kê dân số bắt đầu từ năm 1785.

Tỷ lệ hoãn nhập học tiểu học tiếp tục đi xuống
Bà Kašparová cho biết, trong nhóm trẻ 6 tuổi, tỷ lệ được hoãn thực hiện nghĩa vụ học tiểu học đã giảm từ 24,1% vào tháng 9/2021 xuống còn 17,7% vào tháng 9/2025. Trong năm ngoái, có chưa đến 21.000 trẻ thuộc diện được hoãn nhập học.

Trong nhiều năm qua, giới chuyên gia tại Séc liên tục cảnh báo về tỷ lệ cao trẻ em vào tiểu học muộn. Để khắc phục tình trạng này, luật giáo dục sửa đổi đã siết chặt quy định về việc cho phép hoãn nhập học. Các quy định mới được áp dụng dần theo năm sinh của trẻ. Trong năm nay, quy định này áp dụng với các em sinh từ ngày 1/9/2019 đến 31/3/2020.

Theo đó, trẻ chỉ có thể được hoãn nhập học nếu tình trạng sức khỏe kéo dài không cho phép tham gia học tập. Hồ sơ phải có xác nhận của nhà tâm lý học lâm sàng hoặc bác sĩ chuyên khoa, chẳng hạn bác sĩ ung bướu, cùng với ý kiến của cơ sở tư vấn giáo dục. Các bác sĩ nhi khoa không còn được quyền cấp khuyến nghị trong trường hợp này.

Đối với trẻ sinh từ ngày 1/4/2020 trở đi, việc hoãn nhập học vẫn được xét theo quy định cũ, chẳng hạn khi trẻ chưa phát triển đầy đủ về tâm lý hoặc thể chất. Với nhóm này, bác sĩ nhi khoa vẫn có thể đưa ra khuyến nghị.

Hơn 5.400 trường mầm non tại CH Séc
Trong năm học vừa qua, CH Séc có khoảng 5.400 trường mẫu giáo. Đối tượng theo học chủ yếu là trẻ từ 3 đến 5 tuổi trước thời điểm bắt đầu năm học. Nếu còn chỗ, các trường cũng có thể nhận trẻ nhỏ hơn.

Năm ngoái, trẻ dưới 3 tuổi chiếm khoảng 8,8% số trẻ mầm non và đa số là bé gái. Trong khi đó, nhóm trẻ từ 6 tuổi trở lên chiếm khoảng 4,7%, với bé trai chiếm ưu thế.

Tỷ lệ trẻ mang quốc tịch nước ngoài sau đợt tăng mạnh vào năm 2022 tiếp tục nhích lên, đạt 6,2% vào năm 2025. Hơn một nửa trong số này là trẻ em Ukraine.

Gần 515.000 học sinh theo học trung học, cao nhất trong hơn một thập kỷ
Theo ČSÚ, trong năm học vừa qua, gần 515.000 học sinh theo học tại các trường trung học ở CH Séc, mức cao nhất kể từ năm học 2011 - 2012. Số lượng học sinh trung học đã tăng liên tục từ năm học 2018 - 2019.

Ở bậc tiểu học, theo số liệu của ČSÚ, năm học vừa qua có khoảng 1.002.900 học sinh, trong đó 590.300 em học cấp 1 và 412.700 em học cấp 2. Số học sinh cấp 1 tăng năm thứ 4 liên tiếp, trong khi học sinh cấp 2 lại giảm.

Từ năm học 2018 - 2019 đến nay, số học sinh trung học tăng 22,4%, lên khoảng 514.900 em, bao gồm tất cả các loại hình và hình thức đào tạo. Tuy nhiên, các nhà thống kê cho rằng do số học sinh cấp 2 đang giảm, số học sinh trung học trong tương lai cũng có thể sẽ dần đi xuống.

Các trường đại học lo thiếu ngân sách trước làn sóng dân số học
Trước việc số lượng học sinh trung học tăng mạnh, các trường đại học tại Séc đang đề nghị tăng ngân sách để chuẩn bị tiếp nhận thêm sinh viên. Theo Hội nghị Hiệu trưởng Séc công bố hồi đầu tháng 8, nếu ngân sách dành cho hoạt động đào tạo của các trường đại học công lập vào năm 2027 vẫn giữ ở mức thực tế như năm nay, các trường chỉ có thể tiếp nhận tối đa 59.000 tân sinh viên tốt nghiệp THPT.

Trong bối cảnh làn sóng dân số học dự kiến đạt đỉnh vào năm 2027, có thể sẽ có khoảng 9.000 đến 10.000 thí sinh không có chỗ tại các trường đại học công lập, tương đương khoảng 10% tổng số học sinh tốt nghiệp trung học.

Gần một nửa học sinh trung học theo học các ngành nghề có thi tốt nghiệp
Trong năm học vừa qua, gần một nửa số học sinh trung học theo học các ngành nghề có thi tốt nghiệp tú tài; 28% học tại các trường gymnázium (trung học phổ thông định hướng hàn lâm), và 20,6% theo các ngành đào tạo nghề lấy chứng chỉ học nghề.

Tỷ lệ học sinh theo học hệ nghề có chứng chỉ cao nhất được ghi nhận tại các vùng Karlovy Vary, Ústí nad Labem và Liberec. Ngược lại, Praha là nơi có tỷ lệ thấp nhất. Trong khi đó, tỷ lệ học sinh theo học gymnázium tại thủ đô lại cao nhất cả nước, ở mức 37,6%.

Các chuyên gia từ lâu đã cảnh báo về tình trạng thiếu chỗ trong những ngành học được ưa chuộng, đặc biệt là tại các trường gymnázium ở Praha và những thành phố lớn.

Học sinh tiểu học tăng 14% trong 10 năm
Trong 10 năm qua, số học sinh tiểu học tại CH Séc đã tăng khoảng 14%. Theo bà Kašparová, mức tăng mạnh nhất được ghi nhận ở khu vực quanh Praha và Brno. Trong khi đó, nhiều huyện tại các vùng biên giới, đặc biệt ở phía Tây và phía Bắc Bohemia, lại ghi nhận số học sinh giảm.

Bà Kašparová cho biết, trong 4 năm gần đây, số học sinh cấp 1 tăng lên trong khi cấp 2 giảm xuống. Tuy nhiên, với dự báo biến động dân số, xu hướng này có thể sớm thay đổi. Bà cũng nhắc lại rằng một bộ phận học sinh cấp 2 rời trường tiểu học để chuyển sang học tại các trường gymnázium nhiều năm.

Năm 2025, học sinh có quốc tịch nước ngoài chiếm khoảng 8% tổng số học sinh tiểu học. Tỷ lệ cao nhất ghi nhận tại Praha, đồng thời cũng cao hơn mức trung bình ở các vùng Karlovy Vary và Plzeň. Trong khi đó, tỷ lệ này thấp đáng kể ở các vùng Moravia-Silesia, Olomouc và Zlín.

Số giáo viên tiểu học tăng nhanh hơn số học sinh, đội ngũ ngày càng già hóa
Theo ČSÚ, trong 10 năm qua, số giáo viên tại các trường tiểu học tăng nhanh hơn đáng kể so với số học sinh. Cụ thể, tổng số học sinh tăng khoảng 14%, trong khi số giáo viên tăng tới 27%.

Tuy nhiên, đội ngũ giáo viên cũng đang già hóa rõ rệt. Tỷ lệ giáo viên từ 60 tuổi trở lên đã tăng từ 6,8% cách đây 10 năm lên 15,1% hiện nay.

Bà Kašparová cho rằng việc số lượng giáo viên tăng là tín hiệu tích cực, bởi trong so sánh quốc tế, CH Séc hiện là quốc gia đứng thứ 5 trong Liên minh châu Âu về số học sinh trên mỗi giáo viên. Trong năm học vừa qua, với khoảng 1.002.900 học sinh tiểu học, trung bình mỗi giáo viên phụ trách 13,1 học sinh và mỗi lớp có 19,1 học sinh.

Theo bà, số học sinh trên mỗi giáo viên cũng như trên mỗi lớp đã giảm dần theo thời gian và xuống mức thấp nhất trong năm học vừa qua. Trong số giáo viên quy đổi theo biên chế toàn thời gian, 84% là nữ.

Thiếu giáo viên, đặc biệt ở các môn khoa học tự nhiên
Các chuyên gia tại Séc trong nhiều năm qua liên tục cảnh báo về tình trạng thiếu giáo viên, đặc biệt ở một số môn như Toán học và các môn khoa học tự nhiên. Theo dữ liệu của Bộ Giáo dục Séc, khoảng 10,4% giáo viên tiểu học và trung học hiện chưa đạt chuẩn chuyên môn sư phạm.

Để hoàn thành chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm bổ sung thường mất khoảng 2 năm, trong khi chương trình đào tạo thạc sĩ ngành sư phạm kéo dài 5 năm. Giới chuyên gia cũng cảnh báo về việc số giáo viên ở độ tuổi cận nghỉ hưu ngày càng tăng.

Từ nay đến năm 2037, số sinh viên theo học ngành sư phạm dành cho cấp 2 tiểu học và trung học dự kiến sẽ tăng bình quân 10%. Riêng với các chuyên ngành đang thiếu hụt nghiêm trọng như Toán, Vật lý, Hóa học, mức tăng có thể lên tới 20%.

Các chương trình hỗ trợ gia tăng số lượng sinh viên sư phạm, cũng như các ngành giáo dục đặc biệt và tâm lý học, đã được chính phủ của Thủ tướng Petr Fiala phê duyệt từ tháng 9 năm ngoái. Theo các chuyên gia, để giải quyết bài toán thiếu giáo viên cần có sự phối hợp giữa các tổ chức, trường đại học và Nhà nước.

Số trợ giảng tăng hơn 3 lần từ năm 2016
Không chỉ giáo viên, số lượng trợ giảng tại các trường tiểu học ở Séc cũng tăng mạnh kể từ năm 2016. Theo bà Kašparová, con số này đã tăng hơn gấp 3 lần.

Bà cho rằng cần nhìn nhận xu hướng này trong bối cảnh thực tế tại trường học đã thay đổi, chẳng hạn như số trẻ có tiếng mẹ đẻ khác tiếng Séc tăng lên. Đồng thời, tỷ lệ học sinh khuyết tật cũng tăng từ 9% lên 14%, trong đó ngày càng nhiều em được hòa nhập vào các lớp học phổ thông thông thường.

Theo ČSÚ, sự gia tăng số trợ giảng là diễn biến tự nhiên, phù hợp với nhu cầu thực tế của hệ thống giáo dục.

Nguồn ČTK