Việc có một cửa hàng tạp hóa ở nông thôn với các mặt hàng thiết yếu ngày nay gần như trở thành một điều xa xỉ. Các cửa hàng truyền thống nhỏ đang lần lượt đóng cửa. Một giải pháp khả thi là hệ thống cửa hàng không người bán, nhưng mô hình này không phải lúc nào cũng hoạt động hiệu quả. Gần Brno, một doanh nhân đã thất bại khi mô hình này bị “soán ngôi” bởi một tiệm tạp hóa do người Việt điều hành – mô hình đang ngày càng phổ biến ở các vùng nông thôn.

Trong nhiều năm, làng Veverské Knínice ở khu vực Brněnsko không có cửa hàng tạp hóa. Một năm trước, doanh nhân Adam Dostál đã thử triển khai một cửa hàng không người bán – nơi cư dân có thể tự mua hàng bất cứ lúc nào, kể cả nửa đêm. Tuy nhiên, vài tháng trước, anh buộc phải đóng cửa vì không đủ doanh thu.  
"Chi tiêu trung bình là 120 korun, quá ít để duy trì," Dostál giải thích. Anh nhận ra rằng người dân không còn mua sắm lớn ở các cửa hàng nhỏ trong làng, phần lớn đi làm ở thành phố và tiện thể mua sắm luôn tại các siêu thị.  

Veverské Knínice hiện có một tiệm tạp hóa do người Việt điều hành, tiệm này đã "áp đảo" hoàn toàn cửa hàng không người bán trong khu vực.  

Theo đại diện chuỗi COOP – một trong những tập đoàn lớn nhất vận hành hệ thống cửa hàng nhỏ ở nông thôn, vấn đề lợi nhuận thấp đã là thực trạng lâu dài của các cửa hàng trong làng. “Dân số ở các làng thường không tăng đáng kể, họ mua sắm lặp đi lặp lại. Khi tính thêm lạm phát và chi phí ngày càng cao, việc thua lỗ là điều khó tránh,” ông Lukáš Němčík, người phát ngôn của COOP, cho biết.

COOP đã phải đóng cửa một số chi nhánh, ví dụ tại một số nơi ở Blanensko hai năm trước, và đến cuối năm nay, một số cửa hàng tại Znojmo cũng chịu chung số phận. Ngoài vấn đề thu lỗ, khó khăn còn nằm ở việc tuyển nhân viên. “Ít người muốn ngồi bán hàng từ sáng đến tối trong các cửa hàng kiểu này,” ông nói thêm.

Theo anh Adam Dostál, người Việt chính là những người nắm rõ và triển khai hiệu quả mô hình "cửa hàng truyền thống" – tiệm tạp hóa (večerka). Những cửa hàng này thường là nơi duy nhất người dân có thể mua hàng trong làng. Họ mở cửa cả tuần, tới tận tối muộn, và có nhiều mặt hàng phong phú hơn.

Chính tiệm tạp hóa người Việt là lý do lớn khiến cửa hàng không người bán ở Veverské Knínice không thu hút được khách. “Tiệm bán được nhiều thứ hơn, và mọi người cảm thấy tiện lợi hơn nên lựa chọn," bà Zuzana Armutidisová, thị trưởng làng, cho biết.

Hai cậu thanh niên ngồi trước tiệm tạp hóa xác nhận điều này. “Nhiều người tới đây hơn. Ví dụ như trẻ con không có thẻ nên không mua được hàng ở cửa hàng không người bán,” một cậu chia sẻ. Trước đó, người dân phải đi bộ gần 2 km đến làng bên cạnh để mua sắm. Tuy nhiên, người bán hàng người Việt từ chối trả lời báo chí.

Không chỉ ở đây, nhiều làng khác cũng được cứu nhờ vào các cửa hàng của người Việt. Ví dụ ở làng Lažany (Blanensko), sau khi cửa hàng COOP đóng cửa, người dân phải chịu cảnh thiếu cửa hàng gần một năm, cho đến khi người Việt thuê lại mặt bằng để kinh doanh.

Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng có may mắn đó. Ở làng Krhov gần đó, hiện vẫn không có chỗ mua sắm nào. Nhưng người dân cũng đã quen, một phần nhờ dịch vụ giao hàng online, một phần vì có thể dễ dàng lái xe đến thị trấn Boskovice gần đó.

Một số làng đã tìm cách khắc phục cụ thể. Holštejn (Blanensko) tự vận hành một cửa hàng nhỏ, còn làng Vísky vào năm 2023 đã khai trương cửa hàng không người bán – và đã hoạt động hiệu quả. “Đây là dự án thành công. Không chỉ dân làng sử dụng, mà cả người từ làng khác cũng đến mua hàng,” ông Stanislav Kamba, thị trưởng (KDU-ČSL), chia sẻ.

COOP cũng đang tiếp tục mở rộng mô hình cửa hàng không người bán như một cách để "chống lại cái chết" của những tiệm tạp hóa truyền thống ở làng. Cửa hàng đầu tiên ở Nam Morava đã khai trương tại Lednice hai năm trước.  

“Nếu là cửa hàng hoàn toàn không người bán, ta có thể tiết kiệm đáng kể chi phí nhân sự. Một số nơi hoạt động theo dạng kết hợp – giờ hành chính có người bán, ngoài giờ thì không cần phục vụ,” ông Němčík cho biết. Điều này giúp duy trì khung giờ mở cửa linh hoạt để cạnh tranh.

Từ năm nay, các làng ở Nam Morava có thể xin hỗ trợ lên tới 250.000 korun từ ngân sách tỉnh để xây dựng cửa hàng không người bán. Chương trình này là phần mở rộng của gói trợ cấp giữ gìn cửa hàng bắt đầu từ năm 2018 – vốn hỗ trợ đến 100.000 korun cho làng có dưới 750 dân và chỉ có một cửa hàng thực phẩm.

Tính đến nay, tỉnh đã phê duyệt hỗ trợ 641 dự án với tổng số tiền hơn 31 triệu korun. Bộ Công thương Séc cũng duy trì chương trình hỗ trợ riêng mang tên “Obchůdek 2021+.”

Tài trợ từ ngân sách địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cứu cửa hàng. Ví dụ, thành phố Znojmo đã hỗ trợ 150.000 korun cho các chi nhánh ở các phường Hradiště và Konice – nơi trước đó có nguy cơ đóng cửa.

COOP cũng cố gắng mở rộng dịch vụ để thu hút nhiều khách hàng hơn. “Chúng tôi mở cửa hàng bán thuốc, có nơi thêm dịch vụ sạc pin điện thoại hoặc cà phê – cố gắng biến cửa hàng trở thành trung tâm cộng đồng,” ông Němčík chia sẻ kết luận.

Nguồn: Idnes