Lộ diện kế hoạch 4 điểm định hình chiến sự Ukraine: Triển vọng đến đâu?
Từ bảo đảm an ninh, tái thiết đến lợi ích năng lượng và lãnh thổ, đề xuất đang được Mỹ và châu Âu xây dựng đặt ra bài toán nhượng bộ khó khăn cho Ukraine và Nga.
Theo tờ Washington Post, một thước đo cho những thay đổi trong quan hệ giữa Ukraine và Mỹ là thái độ của Tổng thống Donald Trump đối với người đồng cấp Volodymyr Zelensky.
Từ những chỉ trích nhằm vào ông Zelensky cách đây khoảng 18 tháng, ông Trump nay tiếp tục phản đối các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Cuối tuần qua, bất đồng giữa hai nhà lãnh đạo liên quan đến vấn đề này càng gia tăng sau khi Washington đạt thỏa thuận về dầu diesel với Matxcơva.
Tuy nhiên, bên cạnh những bất đồng mới nhất, Mỹ và các nước châu Âu được cho là đang từng bước xây dựng một đề xuất hòa bình chung. Kế hoạch hướng tới việc đưa ra các lợi ích về an ninh và kinh tế cho cả Ukraine lẫn Nga, qua đó tạo cơ sở cho một thỏa thuận về lãnh thổ, dù khó có thể đáp ứng đầy đủ mục tiêu của cả hai bên sau chiến sự.
Mở rộng đàm phán, tìm lối thoát cho chiến sự
Sáng kiến của Mỹ hướng tới một gói thỏa thuận đáp ứng nhu cầu hậu chiến của cả Nga và Ukraine, qua đó tạo động lực để hai bên nhượng bộ về lãnh thổ.
“Chúng ta cần mở rộng cả vấn đề lẫn giải pháp để giúp hai bên hình dung ra bức tranh hậu chiến, từ đó tiến tới nhượng bộ” - một quan chức Mỹ am hiểu đàm phán nói với Washington Post.
Nỗ lực này được thúc đẩy tại cuộc họp kéo dài 6 giờ hôm 9-10 ở Florida (Mỹ), do hai đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff chủ trì, với sự tham gia của quan chức Ukraine và đại diện Anh, Pháp, Đức.
Một trong những đề xuất của Tổng thống Trump là Ukraine và Nga ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của nhau.
Tại cuộc họp hôm 9-10, phía Mỹ đề nghị Ukraine ngừng tấn công các cơ sở lọc dầu, đồng thời cảnh báo ông Trump sẽ ký thỏa thuận dầu diesel. Ông Zelensky khi đó không chấp thuận, và kết quả là vào tối cùng ngày ông Trump đã tuyên bố chốt thỏa thuận dầu với Nga.
Đến ngày 13-10, ông Zelensky cho biết Ukraine đã ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu và cơ sở năng lượng của Nga trong hai ngày, đồng thời cáo buộc Matxcơva không có động thái tương tự.
Hiện chưa rõ động thái này có mở đường cho các cuộc tiếp xúc mới hay không. Trước đó, một quan chức Mỹ từng chia sẻ rằng “nếu ông Zelensky đồng ý ngừng các cuộc tấn công nhà máy lọc dầu, chúng tôi sẽ lên đường tới Matxcơva”, đề cập khả năng nối lại đàm phán trực tiếp với Nga.
Triển vọng nằm ở đâu
Một trong những điều đang thu hút chú ý là Ukraine sẽ nhận được những gì và phải chấp nhận những nhượng bộ nào trong khuôn khổ giải pháp đang được Mỹ và châu Âu xây dựng?
Theo quan chức Mỹ, gói thỏa thuận dự kiến gồm bốn trụ cột chính. Thông điệp dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin là Matxcơva không chỉ cần xem xét việc chấm dứt chiến tranh với Ukraine, mà còn có thể hướng tới một thỏa thuận kinh tế và an ninh với châu Âu nhằm góp phần ổn định khu vực sau nhiều năm xung đột.
Trụ cột thứ nhất là tái thiết Ukraine. Ngân hàng Thế giới (WB) và tập đoàn đầu tư BlackRock muốn xây dựng một khuôn khổ nhằm đáp ứng các nhu cầu tài chính của Ukraine, từ khôi phục những khu vực bị chiến tranh tàn phá, hỗ trợ gia đình các binh sĩ tử trận và người bị thương, đến phục hồi nền kinh tế.
Các nhà đàm phán đã yêu cầu Kiev cung cấp dự toán chi phí chi tiết, đồng thời đưa ra những cam kết nhằm bảo đảm nguồn vốn tái thiết được sử dụng minh bạch, hạn chế nguy cơ bị trục lợi trong giai đoạn hậu chiến. Đến nay, Ukraine chưa đưa ra con số cụ thể.
Trụ cột thứ hai là các cam kết bảo đảm an ninh. Ukraine có thể nhận được cam kết từ Mỹ và các nước châu Âu về phản ứng quân sự nếu Nga tiến hành một cuộc tấn công mới. Quan chức Mỹ mô tả cơ chế này có thể tương đương với Điều 5 của Hiệp ước NATO, quy định nguyên tắc phòng thủ tập thể khi một thành viên bị tấn công.
Theo quan chức này, Nga cũng sẽ đàm phán các thỏa thuận với châu Âu nhằm giải quyết những quan ngại an ninh của Matxcơva. Tuy nhiên, nội dung cụ thể của các thỏa thuận này hiện chưa được làm rõ.
Trụ cột thứ ba là thúc đẩy liên kết kinh tế giữa Nga, Ukraine và châu Âu. Một phương án đang được xem xét là khôi phục hoạt động vận chuyển dầu và khí đốt của Nga tới châu Âu thông qua các tuyến đường ống, với khả năng để Nga và Ukraine cùng chia sẻ lợi nhuận. Theo đề xuất, cơ chế này có thể giúp châu Âu giảm chi phí năng lượng.
Bên cạnh việc tạo điều kiện để Nga tiếp cận lâu dài thị trường năng lượng châu Âu, thỏa thuận hòa bình cũng sẽ xác định lộ trình và điều kiện dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế hiện hành.
Trụ cột thứ tư là vấn đề lãnh thổ, nội dung được dự đoán khó đạt đồng thuận nhất. Theo đề xuất được quan chức Mỹ mô tả, Nga sẽ đồng ý ngừng bắn dọc theo tiền tuyến hiện tại, được các nhà đàm phán gọi là “đường kiểm soát”. Điều này đồng nghĩa Ukraine có thể phải chấp nhận thực tế Nga tiếp tục kiểm soát những vùng lãnh thổ đang nằm dưới sự kiểm soát của Matxcơva.
Một trở ngại lớn là vị trí chính xác của đường kiểm soát vẫn chưa rõ ràng, do tình hình tiền tuyến thay đổi gần như mỗi ngày. Vì vậy, việc xác định ranh giới ngừng bắn sẽ là một trong những vấn đề cần giải quyết trong quá trình đàm phán.
Về phía Nga, Điện Kremlin ngày 13-10 cho biết đã biết về đề xuất này, song chưa nhận được bất kỳ thông báo chính thức nào, theo Hãng thông tấn TASS.
Dù không hài lòng với thỏa thuận dầu diesel của ông Trump, các nhà lãnh đạo châu Âu dường như vẫn muốn tiếp tục tiến trình ngoại giao do ông Kushner và ông Witkoff thúc đẩy.
Theo ông David Ignatius - tay bút chính trị quốc tế kỳ cựu của Washington Post, triển vọng của sáng kiến hòa bình sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng Mỹ và châu Âu dung hòa các lợi ích an ninh, kinh tế và lãnh thổ của những bên liên quan.
(Theo Tuổi Trẻ)
