Nhìn qua, nhiều người tưởng rằng giữa vạch qua đường cho người đi bộ (zebra) và “khu vực dành cho người đi bộ sang đường” chỉ khác nhau ở hình kẻ trên mặt đường. Thực tế, quy tắc tham gia giao thông tại hai nơi này rất khác nhau. Tương tự, người đi xe đạp cũng có “làn sang đường” riêng, nhưng nhiều người lại nhầm rằng mình có “quyền ưu tiên tuyệt đối”. Cùng với Pavel Greiner từ Autoškoly King, bài viết phân tích chi tiết vấn đề.

Vạch qua đường: có ưu tiên, nhưng không tuyệt đối  
Vạch qua đường cho người đi bộ – thường gọi là “zebra” – là nơi người đi bộ có quyền ưu tiên trước xe cơ giới, nhưng không phải là ưu tiên tuyệt đối.

Nghĩa là, khi muốn qua vạch không có đèn tín hiệu, người đi bộ phải:
- Thể hiện rõ ý định muốn sang đường (ví dụ: bước sát mép đường, quan sát xe, chuẩn bị qua),
- Chỉ được bước xuống khi chắc chắn xe đến gần có thể an toàn giảm tốc hoặc dừng lại.

Lao thẳng ra vạch, băng ngang mũi xe với “niềm tin vào quyền ưu tiên” không chỉ nguy hiểm mà còn là hành vi vi phạm luật giao thông.

Nơi dành cho người đi bộ sang đường: KHÔNG có quyền ưu tiên  

Ngoài zebra, tại Séc còn có “místo pro přecházení chodců” – khu vực dành cho người đi bộ sang đường. Về mặt vạch kẻ, đây là hai đường đứt đoạn bằng các hình chữ nhật trắng dựng dọc, tạo thành “hành lang” cho người đi bộ.

Tại đây, người đi bộ KHÔNG có quyền ưu tiên. Tuy vậy, nếu người đi bộ đang ở trên khu vực này (đang sang đường), lái xe không được phép đe dọa hay gây nguy hiểm cho họ.

Luật vẫn đặt nghĩa vụ rõ ràng lên người đi bộ:
- Trước khi bước xuống lòng đường, phải tự kiểm tra xem mình có thể sang mà không gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người tham gia giao thông khác.  
- Chỉ được sang nếu với khoảng cách và tốc độ của xe đang đến, mình không buộc tài xế phải thay đổi đột ngột hướng lái hoặc phanh gấp.

Nói đơn giản:  
- Ở “místo pro přecházení” người đi bộ không có quyền được xe nhường sẵn.  
- Cũng không được “tự tạo” quyền ưu tiên bằng cách bất ngờ bước xuống đường.

Những quy định trên áp dụng cho các điểm không có đèn tín hiệu. Nếu có semafor, tất cả phải tuân thủ đèn. Theo kinh nghiệm của Pavel Greiner, tại Đức, các khu vực kiểu này thường đi kèm đèn điều khiển, trong khi tại Séc điều này chưa phổ biến.

Làn cho xe đạp (cyklopřejezd) và quyền ưu tiên  
Vạch kẻ của khu vực dành cho người đi bộ sang đường dễ gây nhầm lẫn với “přejezd pro cyklisty” – làn sang đường dành cho xe đạp. Cả hai đều dùng dải hình chữ nhật trắng dạng đứt đoạn, chỉ khác đôi chút về kích thước và bố cục.

Tuy nhiên, trên làn sang đường dành cho xe đạp không có đèn tín hiệu, người đi xe đạp CŨNG KHÔNG có quyền ưu tiên. Luật quy định tương tự như với người đi bộ ở “místo pro přecházení”:

- Nếu người đi xe đạp đã ở trên làn, tài xế không được phép gây nguy hiểm cho họ.  
- Ngược lại, người đi xe đạp không được phép lao thẳng ra đầu xe.

Luật nêu rõ:
“Trước khi vào làn sang đường cho xe đạp, người đi xe đạp phải chắc chắn rằng mình có thể qua đường mà không gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người tham gia giao thông khác. Chỉ được sang nếu với khoảng cách và tốc độ của xe đến gần, không buộc tài xế phải thay đổi đột ngột hướng hoặc tốc độ. Trên làn sang đường cho xe đạp phải đi bên phải.”

Tức là: không có “bất tử”, không có “ưu tiên tuyệt đối”, và càng không có chuyện cứ thấy vạch là lao qua. Một lần nữa, đây là quy tắc cho các điểm không có đèn; nếu có semafor, phải theo tín hiệu đèn.

Xe đạp trên vạch qua đường: vẫn là “người lái xe”, KHÔNG có ưu tiên  

Điểm rất quan trọng: khi người đi xe đạp (hoặc người sử dụng xe scooter, xe đạp điện…) đi trên vạch dành cho người đi bộ mà KHÔNG xuống xe hoàn toàn, về mặt luật pháp họ được xem là NGƯỜI ĐIỀU KHIỂN PHƯƠNG TIỆN, không phải người đi bộ, và VÌ THẾ KHÔNG có quyền ưu tiên trên zebra.

Trong trường hợp xảy ra va chạm giữa ô tô và người đi xe đạp đang đạp qua vạch, việc người này không xuống xe có thể trở thành yếu tố bất lợi khi xem xét trách nhiệm.

Về nguyên tắc, người đi xe đạp/xe scooter không nên đạp ngang vạch qua đường, vì tại đó họ tham gia giao thông trên “cùng cấp” như các phương tiện khác. Tuy nhiên, luật hiện hành tại Séc không cấm rõ ràng hành vi này, nên thực tế vẫn diễn ra. Trong khi đó, ô tô hay xe máy đương nhiên không bao giờ được “cắt ngang” vạch người đi bộ theo kiểu đó.

“Trabant đấu với xe tăng”  

Bài học quan trọng dành cho người đi bộ và đi xe đạp: hiểu rõ quy định về quyền ưu tiên không chỉ để “biết luật”, mà còn để tự bảo vệ mình. Quyền ưu tiên trên giấy không che chở được trước va chạm với khối thép nặng cả tấn. Trong “cuộc đấu” giữa người đi bộ/xe đạp và ô tô, lợi thế thực tế luôn nghiêng về phía phương tiện cơ giới – khác nào đem Trabant đối đầu xe tăng King Tiger.

Ngược lại, người lái xe cơ giới phải ý thức rõ người đi bộ và người đi xe đạp luôn là nhóm dễ tổn thương. Ở các điểm giao cắt, vạch qua đường hay làn cho xe đạp, việc tăng cường quan sát và giảm tốc độ là tối thiểu cần làm. Dù va chạm không hoàn toàn do lỗi tài xế, vẫn có nguy cơ bị quy trách nhiệm một phần – thực tế giao thông hiếm khi trắng đen rạch ròi.

Thực trạng đáng lo hơn là nhiều người tham gia giao thông – cả lái xe, người đi bộ lẫn người đi xe đạp – vẫn không nắm được các quy tắc cụ thể về những loại vạch này. Dù vậy, luật không chấp nhận lý do “không biết”, và sự thiếu hiểu biết rất dễ dẫn đến tai nạn.

Theo Garaz