Chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) đang chuẩn bị một cuộc cải cách quy mô lớn đối với trụ cột thứ ba của hệ thống hưu trí. Mục tiêu của cuộc cải cách là tăng lợi nhuận cho người tham gia, khuyến khích người trẻ tiết kiệm cho tuổi già và giảm các khoản phí của các công ty quản lý quỹ hưu trí. Những thay đổi này dự kiến sẽ có hiệu lực ngay từ tháng 1 năm tới và sẽ ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như mức hỗ trợ từ nhà nước, các chiến lược đầu tư, cơ cấu phí của các công ty hưu trí.

Bộ Tài chính lập luận rằng hệ thống hiện nay khiến nhiều người đầu tư quá thận trọng với mức lợi nhuận thấp, trong khi các khoản phí cao của các công ty hưu trí lại tiếp tục làm giảm lợi nhuận đó.

Cuộc cải cách nhằm tăng sức hấp dẫn của việc tiết kiệm đối với người trẻ, giảm chi phí và hướng nhiều tiền hơn vào các khoản đầu tư có lợi nhuận cao hơn trong dài hạn. Nếu được các nhà lập pháp thông qua, đây sẽ là những thay đổi lớn nhất đối với hình thức tiết kiệm hưu trí có hỗ trợ của nhà nước kể từ khi chương trình tiết kiệm hưu trí bổ sung được triển khai vào năm 2013.

Hiện nay, gần 3,9 triệu người Séc đang tiết kiệm trong trụ cột hưu trí thứ ba, tuy nhiên theo các phân tích độc lập, ngay cả khi có hỗ trợ của nhà nước, chương trình này phần lớn vẫn không thực sự có lợi cho người tham gia.

Hỗ trợ của nhà nước cao hơn cho người trẻ

Chính phủ muốn thu hút nhiều người trẻ tham gia hệ thống hơn. Hiện nay, khoản hỗ trợ của nhà nước tương đương 20% số tiền gửi hàng tháng trong khoảng từ 500 đến 1.700 korun. Với các khoản gửi cao hơn, mức hỗ trợ vẫn giữ nguyên. Hiện tại, mọi người tham gia đều áp dụng cùng một điều kiện, ngoại trừ những người đã được hưởng lương hưu tuổi già. Họ không còn được nhận hỗ trợ từ nhà nước mà chỉ được hưởng ưu đãi về thuế.

Theo đề xuất mới, những người dưới 30 tuổi sẽ nhận được khoản hỗ trợ của nhà nước gấp đôi, tức là 40% số tiền họ tự đóng góp. Trẻ em dưới 18 tuổi sẽ được hưởng hỗ trợ ngay từ mức gửi 100 korun mỗi tháng. Hiện nay mức tối thiểu là 500 korun.

Ví dụ, với khoản gửi 1.000 korun mỗi tháng, nhà nước sẽ đóng góp thêm cho người trẻ 400 korun thay vì 200 korun như hiện nay. Với khoản gửi từ 1.700 korun mỗi tháng trở lên, nhà nước sẽ cộng thêm 680 korun.

Sau 10 năm tiết kiệm, người tham gia sẽ có thể rút một lần tới một phần ba số tiền đã tiết kiệm và lợi nhuận đầu tư trước tuổi 36 mà không bị phạt, đồng thời vẫn tiếp tục tham gia chương trình. Việc rút tiền sẽ không bị ràng buộc bởi bất kỳ mục đích cụ thể nào. Trước đây, điều này chỉ được phép trong khoảng thời gian từ 18 đến 20 tuổi.

Đối với những người lớn tuổi hơn, mức hỗ trợ của nhà nước vẫn được giữ ở mức 20% số tiền họ tự đóng góp. Đồng thời vẫn giữ nguyên quy định rằng khi mức đóng góp hàng tháng đạt 1.700 korun thì khoản hỗ trợ của nhà nước sẽ không tăng thêm nữa.

Các khoản đóng góp vượt quá 1.700 korun mỗi tháng, tối đa 48.000 korun mỗi năm, vẫn được ưu đãi thuế. Người tham gia có thể khấu trừ các khoản này khỏi cơ sở tính thuế và tiết kiệm được tối đa 7.200 korun tiền thuế thu nhập mỗi năm.

Chiến lược đầu tư theo vòng đời

Hiện nay, khi tham gia chương trình tiết kiệm hưu trí bổ sung, khách hàng mới phải điền bảng câu hỏi đầu tư, điều này khiến nhiều người được phân vào các quỹ bảo thủ có mức sinh lời thấp. Theo đề xuất mới, bảng câu hỏi đầu tư bắt buộc sẽ bị bãi bỏ. Chiến lược đầu tư theo vòng đời sẽ trở thành lựa chọn mặc định, dù không bắt buộc. Cho đến tuổi 50, tiền tiết kiệm sẽ được đầu tư chủ yếu vào cổ phiếu.

Khi đến gần tuổi nghỉ hưu, số tiền này sẽ tự động được chuyển sang các khoản đầu tư thận trọng hơn, cụ thể là quỹ trái phiếu. Quỹ này có lợi nhuận thấp hơn nhưng ổn định và ít biến động hơn. Điều đó giúp giảm thiểu rủi ro thị trường giảm giá đúng vào thời điểm người tham gia bắt đầu rút tiền.

Mục tiêu của việc ưu tiên chiến lược đầu tư theo vòng đời là để người trẻ tận dụng tốt hơn khoảng thời gian đầu tư dài hạn và đạt được lợi nhuận cao hơn.

Giảm mạnh các loại phí

Hiện nay, các công ty hưu trí được phép thu: lên tới 1% mỗi năm phí quản lý tài sản đối với các quỹ người tham gia; lên tới 15% lợi nhuận đạt được; đối với các quỹ chuyển đổi cũ, lên tới 0,8% phí quản lý và 10% lợi nhuận đầu tư.

Theo đề xuất mới, các khoản phí tính theo hiệu quả đầu tư sẽ bị bãi bỏ. Đối với tất cả các quỹ, ngoại trừ quỹ đầu tư thay thế, sẽ áp dụng mức trần phí quản lý thống nhất là 0,5% mỗi năm.

Ngoại lệ vẫn là các quỹ đầu tư thay thế, chẳng hạn như quỹ đầu tư vào các công ty khởi nghiệp. Các quỹ này hiện đã được phép áp dụng mức phí cao hơn và nhà nước không có kế hoạch thay đổi.

Theo các chuyên gia độc lập từ CERGE-EI và PAQ Research, mức phí hiện nay thuộc hàng cao nhất châu Âu và làm mất đi một phần đáng kể khoản tiết kiệm tương lai của khách hàng.

Chấm dứt chương trình hưu trí cũ

Trong các quỹ chuyển đổi cũ, nơi người dân không còn được phép tham gia mới từ hơn mười ba năm nay, hiện vẫn có khoảng 1,7 triệu người đang tiết kiệm.

Các quỹ này bảo đảm mức sinh lời không âm, vì vậy phải đầu tư rất thận trọng. Lợi nhuận thường không vượt qua được lạm phát.

Theo đề xuất mới, các quỹ chuyển đổi sẽ chấm dứt hoạt động vào ngày 31 tháng 12 năm 2036. Khách hàng sẽ được chuyển sang các quỹ bảo thủ của chương trình tiết kiệm hưu trí bổ sung. Giai đoạn chuyển tiếp kéo dài mười năm nhằm tạo đủ thời gian để người dân thích nghi.

Tuy nhiên, cả Bộ Tài chính lẫn các công ty hưu trí đều khuyến nghị khách hàng không nên chờ đến thời điểm đó mà nên chủ động chuyển từ các quỹ chuyển đổi sang các quỹ người tham gia mới, vì chúng hầu như luôn mang lại lợi nhuận cao hơn.

Người dân nên tích lũy được nhiều tiền hơn

Theo các chuyên gia, ngay cả khi giảm phí, các công ty hưu trí vẫn sẽ duy trì được mức lợi nhuận khá tốt. Điều này được kỳ vọng sẽ nhờ vào sự gia tăng số lượng người trẻ tham gia tiết kiệm và việc áp dụng chiến lược đầu tư theo vòng đời, giúp nhiều khách hàng đầu tư vào cổ phiếu hơn.

Theo các nhà kinh tế Filip Pertold và Lukáš Nádvorník của trung tâm nghiên cứu CERGE-EI thuộc Đại học Charles và Viện Hàn lâm Khoa học Séc, cơ chế phí hiện nay có thể khiến một người tiết kiệm dài hạn mất hơn một nửa số tiền tiết kiệm cuối cùng của mình.

“Nhờ những thay đổi được đề xuất, mức hao hụt này sẽ giảm xuống còn chưa tới một phần năm và số tiền tiết kiệm của khách hàng sau 35 năm sẽ tăng thêm khoảng 1 triệu korun. Nếu khách hàng lựa chọn nhận tiền dưới hình thức niên kim trong 20 năm, mức chi trả sẽ tăng gấp ba lần,” các nhà kinh tế cho biết.

Trong mô hình tính toán của họ, nếu một khách hàng tiết kiệm 1.000 korun mỗi tháng, những thay đổi này có thể giúp tăng khoản tiền nhận được hàng tháng sau khi kết thúc thời gian tiết kiệm hưu trí lên khoảng 8.667 korun/tháng, so với mức 2.696 korun/tháng như hiện tại.

(Theo Novinky)